خلاصه نکات هر کدام جای خود ۱
استاد آهنگرداودی
۵:۰۴
۱
هر کدام جای خود ۱
استاد آهنگرداودی
۲۱:۲۷
درس ۱۲ بخش ۱
استاد آشیان
۱۷:۰۷
درس ۱۲ قسمت ۱
استاد بهرامیان
۱۰:۰۳
۲
درس ۱۲بخش ۲
استاد آشیان
۱۰:۳۱
درس ۱۲ قسمت ۲
استاد بهرامیان
۱۶:۱۱
پشت گردنت را لمس کن؛ آن برآمدگی‌ها بخشی از ستون مهره‌ات هستند. از گردن شروع می‌شوند و تا پایین‌تر از کمر ادامه دارند. خیلی از جانوران هم داخل بدنشان ستون مهره دارند؛ به آن‌ها مهره‌دار می‌گویند. تصویر یوزپلنگ ایرانی ابتدای فصل ۱۲ علوم سوم با عنوان «هر کدام جای خود (۱)» همین خانواده را یادآوری می‌کند. در نردبون چند مدرس برای این فصل آموزش گذاشته‌اند تا بتوانی طبقه‌بندی را با مثال‌های تصویری مرور کنی.
مهره‌دار و بی‌مهره از روی تصویر دام‌پزشک
در شکل کتاب ستون مهره‌های سنجاب از سر تا انتهای دم مشخص شده است. یک دام‌پزشک تصویرهایی از داخل بدن چند جانور جمع کرده: ملخ، دلفین، سگ، خرچنگ، غاز. کدام‌ها ستون مهره دارند؟
دانشمندان جانوران را به دو گروه مهره‌دار و بی‌مهره تقسیم می‌کنند. به جانورانی مانند مورچه، کرم و پروانه که ستون مهره ندارند، بی‌مهره می‌گویند. در تصاویر بالا چه جانورانی بی‌مهره‌اند؟ ملخ و خرچنگ معمولاً در گروه بی‌مهره قرار می‌گیرند؛ دلفین، سگ و غاز مهره‌دارند.
در شکل استخوان‌های یک ماهی، ستون مهره‌های آن را مشخص کن. کتاب می‌گوید در سال‌های آینده دربارهٔ گروه بی‌مهره‌ها بیشتر می‌آموزی؛ در این درس و درس بعد با مهره‌داران آشنا می‌شوی.
بیش از ۵۶۰۰۰ نوع مهره‌دار؛ کجا زندگی می‌کنند؟
تا کنون بیشتر از ۵۶۰۰۰ نوع جانور مهره‌دار روی کرهٔ زمین کشف شده است. چه جانوران مهره‌داری می‌شناسی؟ آن‌ها در چه جاهایی زندگی می‌کنند؟ گفت‌وگو: چرا محل زندگی جانوران با هم متفاوت است؟ جانوران جایی زندگی می‌کنند که بتوانند نیازهایشان را برطرف کنند. ما و همهٔ جانوران برای زنده ماندن به هوا، آب، غذا و جای مناسب نیاز داریم. اگر محل زندگی این نیازها را تأمین نکند، جانور یا جابه‌جا می‌شود یا از بین می‌رود.
ما در خشکی زندگی می‌کنیم و با کمک شش‌هایمان نفس می‌کشیم و نمی‌توانیم زیر آب نفس بکشیم. چرا غواص در زیر آب به استوانک هوا نیاز دارد؟ آیا در آب هوا وجود دارد؟ هر گروه نظر خود را بگوید؛ بعد با آزمایش وجود هوا در آب را بررسی کنید.
آزمایش گرم کردن آب و حباب‌ها
وسایل: ظرف شیشه‌ای مقاوم در برابر گرما، شمع، آب، سه‌پایه، توری فلزی، کبریت.
- ظرف را تا نیمه از آب پر کن و روی توری فلزی بگذار.
- شمع را زیر سه‌پایه روشن کن.
- مدتی صبر کن تا آب گرم شود و مشاهدات را بنویس.
- از مشاهدهٔ حباب‌هایی که درون لیوان/ظرف و روی دیواره تشکیل شده‌اند چه نتیجه‌ای می‌گیری؟
هشدار: این آزمایش را به کمک معلم انجام دهید و نکات ایمنی را رعایت کنید. حباب‌ها نشان می‌دهند در آب هوا وجود دارد که با گرم شدن آزاد می‌شود. این مشاهده به سؤال غواص وصل می‌شود: هوا در آب هست، اما انسان با شش نمی‌تواند مثل ماهی از آن استفاده کند؛ برای همین به کپسول هوا نیاز دارد.
ماهی و آب‌شش
ماهی‌ها در آب زندگی می‌کنند. این جانوران آب‌شش دارند و به کمک آب‌شش می‌توانند از هوای درون آب تنفس کنند. شکل کتاب سرپوش، آب‌شش و باله را نشان می‌دهد. وقتی آب از دهان وارد می‌شود و از روی آب‌شش‌ها عبور می‌کند، ماهی اکسیژن محلول را می‌گیرد؛ لازم نیست مثل انسان بالای آب بیاید، مگر گونه‌های خاصی که رفتار متفاوت دارند.
ویژگی‌های مهره‌داران؛ توصیف زاغ‌بور
یکی از کارهایی که به ما کمک می‌کند موجودات زنده را بهتر بشناسیم، مشاهده، توصیف و دسته‌بندی آن‌هاست. برای توصیف یک جانور به مواردی مثل محل زندگی، نوع حرکت، اندازه، تعداد دست یا پا، رنگ، مهره‌دار یا بی‌مهره بودن، تنفس با شش یا آب‌شش، نوع غذا، تخم‌گذار یا بچه‌زا بودن اشاره می‌کنیم.
متن کتاب زاغ‌بور را توصیف می‌کند: پرنده‌ای با رنگ نخودی مایل به قهوه‌ای، بیشتر در منطقه‌های بیابانی ایران زندگی می‌کند، دو پای بلند دارد و می‌تواند با سرعت زیادی راه برود، اندازه‌اش حدود ۲۵ سانتی‌متر است، در فصل بهار بین ۳ تا ۵ تخم می‌گذارد و غذای اصلیش حشرات است. ویژگی‌های زاغ‌بور را بنویس و گزارش بده. وقتی گزارش می‌نویسی، همان فهرست ویژگی‌ها را رعایت کن تا بعداً در دسته‌بندی گم نشوی: محل زندگی، حرکت، اندازه، غذا، تخم‌گذار بودن.
کاوشگری دسته‌بندی جانوران تصویر
به تصویر جانوران نگاه کن: ماهی قرمز، قزل‌آلا، قورباغه، عقاب، مار، مرغ، خرس، اسب، تمساح. جدولی بکش و بالای ستون‌ها ویژگی‌های دلخواه را بنویس؛ مثلاً تخم‌گذار یا بچه‌زا، نوع غذا، اندازهٔ بزرگ‌تر یا کوچک‌تر از خودت. جدول را گروهی پر کنید. می‌توانید با جست‌وجو در کتاب‌ها یا پرسیدن از دیگران بعضی پاسخ‌ها را پیدا کنید.
- به شباهت‌ها و تفاوت‌های جانوران در جدول توجه کنید.
- با هم این جانوران را دسته‌بندی کنید.
- از کدام ویژگی برای دسته‌بندی استفاده کردید؟
- به هر دسته چه جانوری می‌توانید اضافه کنید؟
- دسته‌بندی گروه خود را ارائه دهید و با بقیه مقایسه کنید.
ممکن است یک گروه بر اساس محل زندگی (آب/خشکی) دسته‌بندی کند و گروه دیگر بر اساس تخم‌گذار یا بچه‌زا بودن. هر دو درست است؛ مهم این است معیار را شفاف بگویی. دانشمندان با استفاده از برخی ویژگی‌ها، مهره‌داران را به ۵ گروه طبقه‌بندی کرده‌اند؛ در درس بعدی با آن‌ها آشنا می‌شوی.
قبل از رفتن به پنج گروه، یک‌بار دیگر لمس ستون مهرهٔ گردن را تکرار کن و بگو چرا ملخ با وجود حرکت سریع، مهره‌دار حساب نمی‌شود. این مقایسهٔ ساده، مرز مفهومی فصل ۱۲ علوم سوم را محکم می‌کند. اگر گیاهان را در فصل ۱۱ کاشتی، حالا سراغ جانوران آمده‌ای. پنج گروه اصلی را در فصل ۱۳ می‌بینی و کل درس‌ها در صفحهٔ علوم سوم در دسترس است.