خلاصه نکات هرکدام جای خود ۲
استاد آهنگرداودی
۵:۳۰
۱
درس ۱۳ بخش ۱
استاد آشیان
۱۷:۰۷
هرکدام جای خود ۲
استاد آهنگرداودی
۲۵:۵۴
درس ۱۳
استاد بهرامیان
۱۵:۴۲
۲
درس ۱۳ بخش ۲
استاد آشیان
۱۵:۴۲
ماهی، قورباغه، مار، گنجشک و گربه همه‌شان مهره‌دارند؛ پس چرا آن‌ها را در یک سبد نمی‌گذارند؟ چون پوشش بدن، تنفس، تخم‌گذار یا بچه‌زا بودن‌شان فرق دارد. دانشمندان مهره‌داران را بر اساس این ویژگی‌ها در ۵ گروه اصلی طبقه‌بندی کرده‌اند. فصل ۱۳ علوم سوم با عنوان «هر کدام جای خود (۲)» و تصویر درنای امید، همین پنج گروه را باز می‌کند. در نردبون چند مدرس این فصل را تدریس کرده‌اند تا بتوانی هر گروه را با مثال نزدیک به خودت یاد بگیری.
پنج گروه اصلی مهره‌داران
کرهٔ زمین خانهٔ هزاران نوع جانور مهره‌دار است. ویژگی‌هایشان گوناگون است: برخی شش دارند و برخی آب‌شش، بعضی تخم‌گذارند و بعضی بچه‌زا، پوشش بدن‌شان با هم متفاوت است. پنج گروه کتاب: ماهی‌ها، دوزیستان، خزندگان، پرندگان، پستانداران.
ماهی‌ها؛ باله، پولک، آب‌شش
دنیای زیر آب پر از ماهی‌های گوناگون و رنگارنگ است. ماهی با باله‌هایش در آب شنا می‌کند و با حرکت دم، خود را جلو می‌راند. بدن بیشتر ماهی‌ها از پولک پوشیده شده، آب‌شش دارند و از هوای درون آب تنفس می‌کنند و تخم می‌گذارند.
شگفتی آفرینش: در سواحل جنوبی کشورمان ماهی‌هایی زندگی می‌کنند که با باله‌های بزرگ خود از آب بیرون می‌آیند و مدتی در هوا می‌پرند؛ در جنوب به این نوع ماهی «بالی» می‌گویند.
جمع‌آوری اطلاعات: ماهی‌ها چه غذاهایی می‌خورند؟
چرخهٔ زندگی ماهی
شکل کتاب چرخه را نشان می‌دهد؛ هر جمله را بخوان و شمارهٔ مربوط را در محل مشخص بنویس:
- ماهی درون آب تخم می‌گذارد.
- بچه‌ماهی‌ها از تخم خارج می‌شوند و در آب به دنبال غذا می‌گردند.
- بچه‌ماهی‌ها در آب رشد می‌کنند؛ برخی ماهی‌ها می‌توانند تا هزار تخم در سال بگذارند.
دوزیستان؛ از تخم آب تا زندگی کنار خشکی
احمد با خانواده‌اش برای آشنایی بیشتر به طبیعت رفته بود و تعدادی تخم ریز در آب دید. چند تخم را با احتیاط در لیوان آب به کلاس آورد. دوستان گفتند این‌ها تخم ماهی‌اند. احمد گفت موقع غروب صدای قورباغه‌ها را می‌شنیدم ولی در آب ماهی ندیدم. معلم تأیید کرد مشاهده خوبی بوده و این‌ها تخم قورباغه‌اند؛ قورباغه‌ها هم مثل ماهی‌ها در آب تخم می‌گذارند. قورباغه یک دوزیست است؛ بیایید چرخهٔ زندگی‌اش را با هم ببینیم.
- قورباغه‌ها داخل آب تخم می‌گذارند.
- در آغاز، بچه‌قورباغه‌ها مانند ماهی‌ها درون آب زندگی می‌کنند و با آب‌شش نفس می‌کشند؛ برای شنا از دم بلند خود استفاده می‌کنند.
- با بزرگ شدن، دست و پا ظاهر می‌شود، آب‌شش‌ها از بین می‌روند و به‌جایشان شش ساخته می‌شود.
- بعد از این تغییرات، قورباغه‌های بزرگ می‌توانند در خشکی و نزدیک آب زندگی کنند. پوست قورباغه‌ها برهنه و لغزنده است.
فعالیت: جمله‌های چرخه را با تصویرها شماره بزن. وزغ و سمندر نیز دوزیست‌اند و چرخهٔ زندگی‌شان شبیه قورباغه است. شگفتی آفرینش: در برخی جاهای کشور نوعی وزغ زندگی می‌کند که پاهایش برآمدگی شبیه بیل کوچک دارد و حفره‌ای در خاک می‌کند تا زیر خاک مرطوب بیابان زنده بماند؛ وقتی باران ببارد از خاک بیرون می‌آید.
خزندگان؛ پوست پولک‌دار سخت
کدام یک از جانوران زیر را از نزدیک دیده‌ای؟ این جانوران از گروه خزندگان‌اند. یکی از شناخته‌شده‌ترین خزندگان مار است؛ دست و پا ندارد و روی زمین می‌خزد و هنگام حرکت شکمش را روی زمین می‌کشد. مارمولک مانند خزندگان دست و پای کوتاه دارد. بدن خزندگان با پولک‌های سخت پوشیده شده، با شش نفس می‌کشند و تخم می‌گذارند. تصویرها مار، تمساح، مارمولک، لاک‌پشت و آفتاب‌پرست را نشان می‌دهند. فعالیت: به تصاویر دقت کنید؛ هر کدام کدام ویژگی خزندگان را نشان می‌دهد؟
پرندگان؛ پر، شش، تخم
در تالاب زیبای انزلی بیش از ۱۰۰ نوع پرنده زندگی می‌کنند؛ شما چه پرنده‌هایی می‌شناسید؟ دربارهٔ شباهت‌ها و تفاوت‌های این پرندگان با همکلاسی‌ها گفت‌وگو کنید. بدن پرنده‌ها از پر پوشیده شده؛ این پرها به پرواز کمک می‌کنند و بدن را گرم نگه می‌دارند. پرندگان با شش نفس می‌کشند و تخم می‌گذارند. تصویرها شترمرغ، عقاب، پنگوئن، اردک، پلیکان و گنجشک را می‌آورند تا ببینی همه پرنده هستند حتی اگر بعضی پرواز نکنند.
مشاهده در حیاط مدرسه
قرار است نیم‌ساعت با همکلاسی‌ها به حیاط بروید. حدس بزنید چند نوع پرنده و از هر نوع چه تعدادی خواهید دید؛ حدس را در جدول بنویسید. حالا مشاهده کنید، تعداد را یادداشت کنید و پیش‌بینی را با مشاهده مقایسه کنید. برای شناختن پرنده‌ها می‌توانید از افراد آگاه، کتاب‌های راهنمای پرندگان یا اینترنت کمک بگیرید. دربارهٔ یکی از پرنده‌هایی که دیدید اطلاعات جمع کنید تا بتوانید در کلاس گفت‌وگو کنید: چه غذایی می‌خورد؟ چگونه غذا می‌خورد؟ آیا پرهای قسمت‌های متفاوت بدن مثل هم هستند؟
پستانداران؛ مو یا پشم و شیر
بدن پستانداران از مو یا پشم پوشیده شده، بچه‌زا هستند و به بچه‌هایشان شیر می‌دهند. احتمالاً جانورانی مثل گاو، گوسفند، سگ، گربه، اسب و شتر را می‌شناسی؛ همه در گروه پستانداران قرار دارند.
گفت‌وگو: بخشی از بشقاب سلامت انسان را لبنیات تشکیل می‌دهد که از شیر درست می‌شوند. شیر مورد نیاز روزانه یا تولید لبنیاتی مثل ماست و پنیر را از کدام جانوران به دست می‌آوریم؟ از این جانوران چه استفاده‌های دیگری می‌بریم؟
فعالیت تصویری: دربارهٔ خرس، فک، خفاش، شیر، وال، کانگورو، سنجاب، خرگوش و اسب بگو چه غذایی می‌خورند، چگونه حرکت می‌کنند، و با ماهی‌ها، پرندگان و خزندگان چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی در حرکت دارند.
نمودار مقایسه‌ای لاک‌پشت و قورباغه
به نمودار کتاب توجه کن؛ به نظرت چه چیزی بیان می‌کند؟ در کلاس گفت‌وگو کنید. لاک‌پشت خزنده است، در خشکی تخم می‌گذارد، پولک‌های سخت دارد، راه می‌رود و شش دارد. قورباغه دوزیست است، در آب تخم می‌گذارد، پوست برهنه و لغزنده دارد، می‌جهد؛ بچه‌قورباغه آب‌شش و قورباغهٔ بزرگ شش دارد. هر دو مهره‌دار و تخم‌گذارند. حالا خودت دایره‌هایی مانند شکل بالا در دفتر بکش و ویژگی‌های خفاش و عقاب را بنویس و با هم مقایسه کن.
با توجه به مطالبی که در این درس و درس قبل یاد گرفتی دو پرسش از دوست بپرس؛ یکی با «چگونه» و یکی با «چرا» آغاز شود.
فصل ۱۳ علوم سوم پنج خانهٔ مهره‌داران را پر می‌کند بعد از مقدمهٔ فصل ۱۲. فصل پایانی پایه دربارهٔ نگه‌داری مواد غذایی است در فصل ۱۴؛ برای مرور همهٔ درس‌ها به علوم سوم برگرد.