درس ۹
استاد بهرامیان
۲۰:۴۹
۱
نیرو، همه جا ۱
استاد آهنگرداودی
۱۵:۴۳
خلاصه نکات نیرو، همه جا ۱
استاد آهنگرداودی
۲:۰۰
درس ۹ بخش ۱
استاد آشیان
۱۰:۱۹
۲
درس ۹ بخش ۲
استاد آشیان
۱۲:۰۳
تاب را می‌کشی یا هل می‌دهی؟ فرق این دو حرکت در بازی‌های حیاط، همان چیزی است که کتاب اسمش را نیرو می‌گذارد. در تصویرهای ابتدای فصل ۹ علوم سوم با عنوان «نیرو، همه جا (۱)» بچه‌ها سرگرم بازی‌اند و سؤال این است در هر بازی چه کاری انجام می‌دهند. جواب مشترک: چیزی را به حرکت درمی‌آورند. در نردبون چند مدرس همین فصل را تدریس کرده‌اند تا بتوانی با مثالی که برایت آشناتر است نیرو را بفهمی.
هل دادن، کشیدن، یا هر دو؟
هشدار کتاب را جدی بگیر: هنگام بازی نکات ایمنی را رعایت کنید. بعد به تصویر محسن نگاه کن؛ برادرش روی تاب نشسته، محسن تاب را می‌کشد و رها می‌کند و هر بار که تاب نزدیک می‌شود آن را هل می‌دهد. پس در یک بازی واقعی ممکن است هم کشیدن باشد هم هل دادن.
پرسش‌های صفحهٔ تصویرها:
- در کدام تصویر برای اینکه جسمی حرکت کند آن را فقط هل می‌دهند؟
- در کدام تصویر برای حرکت، جسم را می‌کشند؟
- با هل دادن می‌توان جسم را به حرکت درآورد؟
- در کدام تصویر هم با کشیدن و هم با هل دادن می‌توان جسم را به حرکت درآورد؟
آیا همهٔ اجسام را به آسانی حرکت می‌دهی؟
سعی کن اجسام اطراف را به حرکت درآوری. آیا می‌توانی همه را به آسانی حرکت بدهی؟ چرا؟ بچه‌هایی که سنگ بزرگ را هل می‌دهند ممکن است نتوانند آن را تکان دهند. سؤال کتاب: آن‌ها چگونه می‌توانند سنگ بزرگ را به حرکت درآورند؟ بعداً در فصل بعد با اهرم بخشی از جواب را می‌گیری؛ اینجا تمرکز روی خودِ نیروست.
در بازی طناب‌کشی دو گروه روبه‌روی هم می‌کشند. به نظرت کدام گروه برنده می‌شود؟ چرا؟ معمولاً گروهی که نیروی کشش بیشتری وارد کند یا بهتر هماهنگ باشد برتری دارد. اگر فقط یک نفر قوی بکشد و بقیه شل باشند، باز هم ممکن است ببازید؛ یعنی نیرو جمعی هم جهت مهم است.
همان‌طور که در شکل‌ها دیدی، با کشیدن و هل دادن می‌توان اجسام را به حرکت درآورد. هنگامی که جسمی را می‌کشیم یا هل می‌دهیم به آن نیرو وارد می‌کنیم. در همهٔ کارها و بازی‌ها نیرو به کار می‌رود. سنگ بزرگی که تکان نمی‌خورد یعنی نیروی واردشده کمتر از چیزی است که برای شروع حرکت لازم است؛ پس یا باید نیروی بیشتر بیاوری، یا از چند نفر کمک بگیری، یا بعداً از ابزار اهرم استفاده کنی که در فصل بعد می‌آید.
جدول کارهای روزانه
فعالیت می‌گوید کارهایی را که هر روز انجام می‌دهی در جدول بنویس و مشخص کن نیرو به صورت کشیدن وارد می‌شود یا هل دادن. نمونهٔ ردیف کتاب: پوشیدن جوراب. خودت ردیف‌های بیشتری اضافه کن: باز کردن در، کشیدن صندلی، هل دادن سطل، کشیدن زیپ کیف.
بعد دوباره به شکل‌ها برگرد:
- در کدام شکل نیرو به صورت کشیدن وارد می‌شود؟
- در کدام شکل به صورت هل دادن؟
- در کدام شکل برای حرکت دادن جسم، نیرو هم به صورت کشیدن و هم هل دادن می‌تواند وارد شود؟
اثرات نیرو فقط شروع حرکت نیست
نیروها نه تنها اجسام ساکن را به حرکت درمی‌آورند، بلکه می‌توانند سبب توقف اجسام، تغییر جهت حرکت یا تغییر شکل آن‌ها شوند. آیا برای هر مورد مثالی می‌زنی؟
گفت‌وگو با تصویرهای اثرات نیرو
- نیرو در کدام تصویر سبب توقف حرکت جسم می‌شود؟
- در کدام تصویر سبب تغییر شکل جسم می‌شود؟
- در کدام تصویر جهت حرکت جسم را تغییر می‌دهد؟
این سه اثر را جداگانه در ذهنت نگه دار؛ در آزمایش قایق هر سه را با فوت کردن تجربه می‌کنی.
قایق خمیری یا برگ‌پوش روی آب
یک گروه با خمیر بازی و گروه دیگر با برگ‌پوش قایق درست می‌کنند طوری که روی آب شناور بماند. تو هم قایقی بساز که روی آب قرار بگیرد، بعد:
- با نیروی فوت کردن قایق را به حرکت درآور.
- با نیروی فوت کردن قایق در حال حرکت را متوقف کن.
- آیا می‌توانی با فوت کردن جهت حرکت قایق را تغییر دهی؟
اینجا نیرو از هوای در حال حرکت به قایق وارد می‌شود؛ تماس دست لازم نیست، اما اثر نیرو را می‌بینی.
جهت نیرو و مثال‌های تصویری پایان فصل
در هر یک از شکل‌های پایانی بگو نیرو در چه جهتی به جسم وارد می‌شود. کتاب تأکید می‌کند ما می‌توانیم نیرو را در جهت‌های مختلف به جسم وارد کنیم: جلو، عقب، بالا، پایین یا کج. همین تنوع جهت است که در بازی فوت کردن به قایق، هم حرکت می‌سازد، هم توقف، هم تغییر مسیر.
برای اینکه مفاهیم قاطی نشوند، سه برچسب ذهنی داشته باش:
- شروع حرکت: جسم ساکن بود و با هل یا کش به راه افتاد.
- توقف یا کند شدن: به جسم در حال حرکت نیرویی خلاف جهتش وارد شد.
- تغییر شکل: نیرو آن‌قدر به جسم فشار آورد که فرم آن عوض شد؛ مثل فشردن خمیر یا بادکنک.
در جدول کارهای روزانه اگر فقط «هل دادن» نوشتی، یک‌بار دیگر فکر کن؛ پوشیدن جوراب بیشتر کشیدن است، بستن در یخچال هل دادن است، و کشیدن پرده گاهی ترکیبی از هر دوست. هرچه مثال‌هایت از زندگی واقعی‌تر باشد، فهم فصل ۹ علوم سوم پایدارتر می‌ماند. هشدار پایانی کتاب را جدی بگیر: هنگام کار با ابزار موارد ایمنی را رعایت کنید؛ مخصوصاً اگر قایق را با قیچی یا جسم تیز می‌سازی.
اگر آینه ساخته‌ای در فصل ۸، الآن سراغ حرکت آمده‌ای. ادامهٔ مستقیم همین موضوع با نیروی کشش زمین و اهرم در فصل ۱۰ است؛ فهرست پایه هم در علوم سوم قرار دارد.