چه می خواهم بسازم؟
استاد میکانیکی
۱۰:۰۹
۱
برای خط‌کشی دفتر فقط به خط‌کش فلزی فکر می‌کنید، یا لبهٔ کتاب و حتی یک کارت محکم هم به ذهنتان می‌رسد؟ فصل ۸ علوم اول کوتاه است اما دقیق: از هر وسیله یا ابزار برای انجام دادن کاری استفاده می‌شود. عنوان فصل می‌پرسد «چه می‌خواهم بسازم؟» و شما را از مشاهدهٔ ابزارهای خانه تا ساختن چیز جدید از دورریختنی‌ها می‌برد. در نردبون چند مدرس همین فصل را توضیح داده‌اند تا ایده‌های ساختنی‌تان روشن‌تر شود.
هر ابزار یک کار
کتاب در فصل ۸ علوم اول دو سؤال ساده می‌گذارد: برای خط‌کشی دفتر از چه چیزهایی می‌شود استفاده کرد؟ مادر برای پختن غذا از چه وسیله‌هایی استفاده می‌کند؟ بعد نتیجه می‌گیرد از هر وسیله یا ابزار برای انجام دادن کاری استفاده می‌شود. شما یک ابزار یا وسیله را انتخاب کنید و آن را به دوستانتان معرفی کنید.
در معرفی بگویید نام وسیله چیست، کجا استفاده می‌شود و بدون آن کار چقدر سخت‌تر می‌شود. مثلاً همزن، چاقوی آشپزخانه، قیچی، یا حتی جارو؛ همه ابزارند چون کار مشخصی را آسان می‌کنند.
چطور ابزارها را دسته‌بندی کنیم؟
کتاب می‌پرسد به نظر شما ابزارها را چگونه می‌توان دسته‌بندی کرد؟ چند راه ممکن است:
- بر اساس محل استفاده: آشپزخانه، مدرسه، باغ
- بر اساس جنس: چوبی، فلزی، پلاستیکی
- بر اساس سادگی یا پیچیدگی
دسته‌بندی درست و غلط مطلق ندارد؛ مهم این است دلیل دسته‌بندی‌تان را بگویید. این همان مهارت علمی است که در سنگ و خاک و گیاه هم تمرین کردید.
ساده اما مهم؛ پیچیده اما آشنا
بعضی وسیله‌ها خیلی ساده‌اند، اما در زندگی خیلی مهم هستند. بعضی وسیله‌ها پیچیده‌اند. قاشق ساده است اما بدون آن غذا خوردن سخت می‌شود. ماشین لباسشویی پیچیده‌تر است اما کار شستن را سریع می‌کند. علم و زندگی در این فصل کمک می‌کند ابزار را فقط «وسیلهٔ بزرگ» نبینید.
کتاب می‌پرسد آیا تا به حال به دندانپزشک مراجعه کرده‌اید؟ ابزارهای مطب را تصور کنید: بعضی خیلی ریز و دقیق‌اند. این مثال نشان می‌دهد ابزار خوب لزوماً بزرگ نیست؛ مناسب کار بودن مهم است.
ایستگاه فکر: بهتر کردن و اختراع
یک ابزار یا وسیله را انتخاب و دربارهٔ آن فکر کنید. بگویید اگر چه تغییری می‌کرد، بهتر بود؟ به نظر شما چه ابزار یا وسیله‌ای هنوز اختراع نشده است؟ این صفحه ذهن کودک را از مصرف‌کننده به طراح نزدیک می‌کند.
- مشکل چیست؟ (مثلاً مداد تیزکن زود می‌شکند)
- چه تغییری کمک می‌کند؟
- آیا وسیلهٔ کاملاً تازه‌ای لازم است؟
حتی اگر ایده خیالی باشد، تمرین فکر طراحی ارزشمند است.
دست به کار شوید؛ ساخت از دورریختنی
با چیزهای دورریختنی و بدون استفاده که در اطراف شماست، یک چیز جدید بسازید. این بخش با عنوان کار و فناوری می‌آید. به بچه‌ها بیاموزید که برای ساختن یک وسیله، علاوه بر مواد و وسایل، به فکر و نقشه هم نیاز است. جعبهٔ خالی، در بطری، نخ و مقوا می‌توانند تبدیل به بازی یا ابزار ساده شوند؛ اگر اول بدانید می‌خواهید چه کاری انجام دهد.
قبل از ساخت، سه سؤال از خود بپرسید: با چه موادی؟ چه شکلی؟ برای چه کاری؟ بعد بسازید و به کلاس معرفی کنید. این فعالیت کوتاه، قلب فصل است.
ارتباط با فصل‌های قبل و بعد
در فصل سنگ دیدید انسان مواد را تغییر می‌دهد. اینجا همان ایده روی ابزار می‌آید: انسان برای انجام کار، وسیله می‌سازد و بهتر می‌کند. در فصل بعد به خاک می‌رسید؛ جایی که دوباره مادهٔ طبیعی را برای ساختن و کاشتن به کار می‌برید.
معرفی ابزار به زبان دانش‌آموز کلاس اول
وقتی وسیله‌ای را به دوستان معرفی می‌کنید، سه جمله کافی است اما باید دقیق باشد: این وسیله چه کاری را آسان می‌کند؟ اگر نباشد چه می‌شود؟ شبیه کدام وسیلهٔ دیگر است؟ برای مثال خط‌کش دفتر را با لبهٔ کتاب مقایسه کنید و بگویید کدام دقیق‌تر خط می‌کشد. این مقایسه همان روح فصل ۸ علوم اول است.
در بخش ساخت از دورریختنی، اول نقشه بکشید حتی اگر خیلی ساده باشد: جعبه می‌شود بدنه، در بطری می‌شود چرخ، نخ می‌شود بند. بعد بسازید و اسمی برای وسیله‌تان بگذارید که کارش را نشان دهد. اگر ایدهٔ بهبود هم دارید، یک جمله اضافه کنید: «اگر فلان قسمت محکم‌تر شود بهتر است.»
ابزار دندان‌پزشکی و فکر اختراع
اگر به دندانپزشک رفته‌اید، دو وسیله‌ای را که دیده‌اید توصیف کنید؛ حتی اگر اسم دقیق ندانید. بگویید آن وسیله برای دیدن بهتر بود یا برای تمیز کردن. بعد به سؤال کتاب برگردید: اگر چه تغییری در یک ابزار آشنا ایجاد می‌شد بهتر بود؟ و چه وسیله‌ای هنوز اختراع نشده که زندگی‌تان را آسان کند؟
پاسخ‌ها را مسخره نکنید؛ کلاس اول جای تمرین ایده است. فقط بگویید ایده چه مشکلی را حل می‌کند و برای ساختنش به چه موادی ممکن است نیاز باشد. این پل مستقیم به فعالیت دورریختنی‌هاست.
فصل ۸ علوم اول با وجود صفحات کم، سه مهارت بزرگ می‌دهد: شناخت ابزار، دسته‌بندی، و ساخت خلاقانه. وقتی ایدهٔ ساختتان آماده شد، بروید سراغ زمین، خانهٔ خاکی ما تا ببینید خاک چطور خوراک گیاه، سفال و بنای تاریخی می‌سازد.