درس ۷
استاد حسینی
۲۰:۰۸
پله ۱
خبر را همان لحظه می‌شنویم و خیال می‌کنیم ارتباط همیشه چنین سریع بوده است. در نردبون چند مدرس همین فصل را با بیان‌های متفاوت توضیح می‌دهند تا ریتم مناسب خود را انتخاب کنید.
عصر ارتباطات
امروز با کتاب و مطبوعات و رادیو و تلویزیون و تلفن و اینترنت می‌توانیم با نقاط دوردست ارتباط بگیریم و خبر را هم‌زمان یا کمی بعد از وقوع بشنویم و ببینیم. مرز زمان و مکان کم‌رنگ شده و گروهی از صاحب‌نظران دوره را عصر ارتباطات نامیده‌اند. با این حال سرعت بیشتر همیشه به فهم عمیق‌تر نمی‌انجامد؛ گاهی فقط حجم پیام زیاد می‌شود.
وسایل ارتباط جمعی امکان پیام در مقیاس ملی و فراملی را فراهم کرده‌اند. همین قدرت است که در فصل بعد سواد رسانه را ضروری می‌کند؛ چون پیام می‌تواند آگاهی بسازد یا گمراه کند.
چهار عنصر ارتباط
ارتباط جریان ارسال و دریافت پیام است و چهار رکن دارد: فرستنده، پیام، گیرنده و بازخورد. وقتی سلام می‌کنید یا لبخند می‌زنید، شما فرستنده‌اید؛ سلام پیام است؛ دوست گیرنده است؛ پاسخ او بازخورد است و نشان می‌دهد پیام دریافت شده.
همین الگو را روی اعلامیهٔ مدرسه، خبر تلویزیون، پست مجازی و حتی نگاه معلم در کلاس پیاده کنید. بدون بازخورد، فرستنده نمی‌فهمد پیام رسیده، درست فهمیده شده، یا اصلاً نادیده گرفته شده است. در فصل ۷ مطالعات هشتم این چهار واژه را با مثال زنده بلد باشید نه با حفظ خشک.
- فرستنده
- پیام
- گیرنده
- بازخورد
سیر تاریخی؛ از چاپار تا ماهواره
انسان‌ها از قدیم برای خبررسانی از پیک، سوار تندرو، آتش و دود استفاده می‌کردند. ایرانیان باستان با شبکهٔ راه‌ها و چاپارخانه‌ها—جایی که اسب تازه آماده بود—ارتباط را سریع‌تر کردند و این یکی از افتخارات تاریخ ارتباط در ایران است.
بعدها دستگاه چاپ، تلگراف، تلفن، رادیو، سینما و تلویزیون آمدند. با فرستادن ماهواره زمینهٔ ارتباط جهانی بی‌سیم فراهم شد و در دهه‌های اخیر اینترنت و تلفن همراه انقلابی تازه ساختند.
فعالیت کتاب می‌خواهد چهار تحول مهم را مختصر بنویسید و دو وسیلهٔ مؤثر در انقلاب اطلاعات را نام ببرید. همچنین فکر کنید اگر رادیو و تلویزیون و اینترنت نبود زندگی چه مزایا و معایبی داشت؛ جواب را یک‌طرفه ندهید تا تفکر انتقادی‌تان دیده شود.
- پیک و علائم دود و آتش
- چاپار و راه‌های ارتباطی ایران
- چاپ و تلگراف و تلفن
- رادیو و تلویزیون و ماهواره و اینترنت
مرور عمیق‌تر «ارتباط و رسانه»
برای اینکه فصل در حد نمرهٔ مفهومی بماند، باید بتوانید آن را برای یک همکلاسی که غایب بوده توضیح دهید؛ نه با خواندن متن از رو، بلکه با مثال. در مطالعات اجتماعی هشتم، معلم‌ها معمولاً از موقعیت و علت می‌پرسند. پس هر تعریف را به یک صحنه وصل کنید و بگویید اگر آن مفهوم نباشد چه اتفاقی می‌افتد. این عادت ساده، فرق پاسخ متوسط و پاسخ کامل است و در شب امتحان از ورق زدن بی‌هدف مفیدتر است.
بخشی از واژه‌ها و صحنه‌های کتاب را دوباره فعال کنید: «بکنیم؟ ــ برای مقابله با اثرات منفی رسانه ارتباطات عصر می برید پی آن، فعّالیت های انجام فصل این آموختن با شما صفحه رسانه…». لازم نیست جملهٔ کتاب را طوطی‌وار برگردانید؛ کافی است ایده را درست بفهمید و به زبان خودتان بگویید. اگر جایی از استخراج متن به‌خاطر چاپ یا OCR مبهم بود، به تیتر درس و فعالیت‌های مشخص کتاب برگردید و از معلم بپرسید تا معنای درست جایگزین حدس شود.
تمرین پیشنهادی این است که یک جدول سه‌ستونی بکشید: مفهوم، مثال از کتاب یا زندگی، پیامد نادیده گرفتن. برای درس «ارتباط و رسانه» حداقل پنج ردیف پر کنید. وقتی ردیف‌ها کامل شد، جدول را ببندید و فردا بدون نگاه بازسازی کنید. هر ردیفی که جا ماند همان نقطهٔ ضعف شماست و باید همان را در ویدیوی مدرس نردبون دوباره ببینید.
نکته‌های میانی متن کتاب را هم جدی بگیرید؛ گاهی یک کادر «بیشتر بدانیم» یا «آیا می‌دانید» دقیقاً مادهٔ سؤال می‌شود. عباراتی شبیه «گیرندهفرستنده صفحه رسانه ای که پیامی را از فرستنده به گیرنده منتقل کند، رسانه نام دارد در یک ارتباط » را وقتی در متن دیدید علامت بزنید و بپرسید چرا نویسنده آن را جدا کرده است. جدا کردن یعنی اهمیت، نه تزئین صفحه.
اگر این فصل با نقشه سروکار دارد، اطلس را کنار دفتر بگذارید و هر نامی را همان لحظه پیدا کنید. اگر با خط زمان سروکار دارد، محور افقی بکشید و رویداد را روی آن بگذارید. اگر با نهاد و قانون سروکار دارد، نمودار جعبه‌ای بکشید. ابزار باید با موضوع یکی باشد؛ خواندن تاریخ بدون خط زمان مثل حفظ شماره بدون ترتیب است.
اشاره‌های دیگری از متن برای یادآوری مسیر درس: «اما شکل روش جدید آن توسط گوتنبر وجود بیاورد که مطالب با سرعت روشی به آلمانی ابداع شد او توانست دقت ب» و در ادامه «می مثال، متون صدها کتاب یک کتابخانه بزرگ از سوی دیگر، فناوری اطلاعات با پیشرفت در وسایل ار». این تکه‌ها را به تیترهای H2 خودتان تبدیل کنید و زیر هر تیتر دو جملهٔ علّی بنویسید. علت و پیامد را که بگویید، ممتحن می‌فهمد فهمیده‌اید نه اینکه فقط برگه را از بر کرده‌اید.
در پایان، یک پرسش برای والدین یا هم‌گروهی طرح کنید که با بله/خیر جواب داده نشود. مثلاً بپرسید چرا این مفهوم امروز برای نوجوان ایرانی مهم است، یا اگر نباشد کدام حق یا کدام نظم آسیب می‌بیند. پرسشی که خودتان می‌سازید، معمولاً سخت‌تر و مفیدتر از پرسشی است که فقط حفظ می‌کنید. «کنید که در انه یک از رس یچ داشت؟ نظر خود را در کلاس به بحث بگذارید می این صورت چ» را هم اگر در کتاب دیدید به همان پرسش وصل کنید تا حلقه کامل شود.
ادامهٔ مسیر در رسانه‌ها در زندگی ما است؛ قبل از رفتن یک سؤال علت‌ومعلولی از همین فصل برای خودتان بنویسید.
اجتماعی هشتم در «ارتباط و رسانه» وقتی در ذهن می‌ماند که مثال و نقشه و خط زمان را خودتان بازسازی کنید.