اگر تمام شود
استاد آهنگرداودی
۱۳:۰۴
۱
اگر یک روز سوخت تمام شود، اول کدام مشکل سر می‌رسد؟
خیابان شلوغ، بوی دود، بوق پشت بوق—بچه‌ها به منطقهٔ خوش‌آب‌وهوا می‌روند اما مسیر پر از خودرو است. معمولاً مسیر حرکت وسایل نقلیه کجا شلوغ‌تر است؛ جاده، شهر یا روستا؟ تا به حال در خیابان شلوغ منتظر باز شدن راه بوده‌اید؟ فکر می‌کنید خودروهای یک خیابان چقدر بنزین مصرف می‌کنند و دودشان چه زیانی دارد؟ این سؤال‌ها را با مقایسهٔ مسیر خانه تا مدرسه خودتان واقعی کنید. کتاب اگر تمام شود... همین گره را وسط زندگی می‌گذارد. در نردبون چند مدرس همین فصل علوم دوم را گفته‌اند تا بتوانید بیان مناسب خودتان را انتخاب کنید.
جایگاه سوخت؛ مواد سوختنی کدام‌اند؟
راننده منتظر سوخت‌گیری است؛ بچه‌ها دور از جایگاه پیاده می‌شوند و انواع وسایل نقلیه را می‌بینند. موادی مثل نفت، بنزین، گاز و گازوئیل را سوخت می‌نامند؛ می‌سوزند، گرما می‌سازند و برای گرم کردن خانه، محل کار و حرکت خودرو به کار می‌روند. جمع‌آوری اطلاعات: در جایگاه چه سوخت‌هایی هست و هر خودرو چه می‌سوزاند؟ گفت‌وگو: تابلوی صفحه چه پیامی می‌دهد؟ پیام معمولاً دربارهٔ ایمنی، صرفه‌جویی یا خطر آتش است—دقیق از روی تصویر بخوانید و بازنویسی کنید.
- نزدیک پمپ بنزین شوخی با آتش و جرقه ممنوع است.
- نام سوخت‌ها را در دفتر بنویسید، نه فقط «بنزین و غیره».
- تفاوت سوخت خانه (مثل گاز) و سوخت خودرو را جدا کنید.
- یک وسیلهٔ بدون سوخت مثل دوچرخه را هم در فهرست مقایسه بگذارید.
هوای پاک؛ آتش چوب و هشدار جنگل
در منطقهٔ خوش‌آب‌وهوا از وسیله پیاده می‌شوند، شاخه‌های خشک جمع می‌کنند تا با معلم آتش درست کنند و سیب‌زمینی بپزند. از اینکه دیگر دود و بوق نیست خوشحال‌اند—اما هشدار کتاب جدی است: آتش را دور از درخت و علف خشک روشن کنید؛ بعد از استفاده با آب کاملاً خاموش کنید و جایش را با خاک و سنگ بپوشانید. دربارهٔ نابودی جنگل بر اثر سوختن چوب حرف بزنید و به زمانی که یک نهال برای درخت شدن لازم دارد فکر کنید. یک آتش کوچک بی‌احتیاط می‌تواند سال‌ها رشد درخت را بسوزاند.
گفت‌وگو دربارهٔ سوخت پخت غذا
سوخت مورد نیاز هر وسیلهٔ پخت را مشخص کنید. آیا تا حال برای پختن از چوب استفاده کرده‌اید؟ موافقید دیگران هم همین کار را بکنند؟ چرا؟ گاهی چوب در سفر لازم است، اما اگر همه بدون فکر از جنگل چوب بسوزانند، هوا و درخت هر دو آسیب می‌بینند. مقایسهٔ گاز شهری، برق و چوب به فهم «سوخت برای همه» کمک می‌کند.
ایستگاه فکر؛ سوخت برای همه
اگر روزی سوخت تمام شود چه مشکلاتی پیش می‌آید؟ آیا حق داریم هر طور خواستیم از سوخت استفاده کنیم؟ در گروه تابلو بسازید و مردم را به استفادهٔ درست تشویق کنید؛ یا پوستر و اینفوگرافیک درست کنید. در زمستان با تنظیم دمای خانه می‌توان در مصرف سوخت صرفه‌جویی کرد—گرمای بیش از حد یعنی سوخت بیشتر و هوای سنگین‌تر.
- سه مشکل تمام شدن سوخت را بنویسید: حمل‌ونقل، سرما، کارخانه‌ها.
- سه رفتار کم‌مصرف پیشنهاد دهید.
- جملهٔ روی تابلو را کوتاه و خوانا نگه دارید.
- یک تصویر ساده کنار جمله بکشید تا پیام سریع‌تر برسد.
دسته‌بندی وسیله‌ها؛ کدام به سوخت نیاز دارد؟
وسایل را در جدول دو ستونه بگذارید: نیاز به سوخت دارند / نیاز ندارند. نمونهٔ کتاب: هواپیما، قطار، کشتی، قایق پارویی، کالسکه، دوچرخه، فرغون، اتوبوس، سبد چرخ‌دار خرید. علم و زندگی: در بعضی کشورها از نور و گرمای خورشید برای گرم کردن آب، پختن غذا و تولید برق استفاده می‌شود؛ در ایران هم از گرما و نور خورشید در آبگرمکن و تولید برق بهره می‌برند. استفاده از خورشید را با سوخت مقایسه کنید و گزارش دهید. از بزرگ‌ترها بپرسید در گذشته برای پخت و گرمایش از چه وسایل و سوخت‌هایی استفاده می‌کردند.
ماشین بادکنکی؛ وقتی هوا تمام شود چه می‌شود؟
پیشنهاد کلاس: ماشین‌هایی بسازیم که با سوخت کار نکنند تا هم هوا آلوده‌تر نشود و هم سوخت زود تمام نشود. با پاکت شیر، بادکنک، چهار قرقره، خمیر بازی و چهار سیخ چوبی ماشین بسازید: سوراخ دهانهٔ بادکنک، عبور سیخ‌ها، قرقره و خمیر برای نگه داشتن چرخ، باد کردن بادکنک و مسابقه. وقتی هوای بادکنک تمام شود چه اتفاقی می‌افتد؟ مشکلات ساخت و راه‌حل را در جدول بنویسید؛ ماشین زودرس و دیررس را مقایسه کنید. ایستگاه فکر پایانی: اگر همهٔ خودروها مثل ماشین شما با باد کار می‌کردند چه فایده و چه مشکلی پیش می‌آمد؟ آیا ممکن است روزی مجبور شویم از ماشین بادی استفاده کنیم؟
تابلو و اینفوگرافیک مصرف درست سوخت
کتاب می‌خواهد در کلاس دربارهٔ استفادهٔ درست از سوخت حرف بزنید و با پوستر یا داده‌نما دیگران را تشویق کنید. پوستر را شلوغ نکنید: یک تصویر، یک عدد ساده اگر دارید، و یک جملهٔ کوتاه. مثلاً «دمای خانه را کمی کمتر کن تا سوخت برای همه بماند». بعد همان پیام را با مسیر شلوغ ابتدای فصل وصل کنید: کمتر در ترافیک ماندن و استفاده از وسیلهٔ مشترک هم نوعی صرفه‌جویی است. مقایسهٔ خورشید و سوخت‌های فسیلی را در گزارش بنویسید تا خواننده بفهمد جایگزین وجود دارد، حتی اگر کامل و همه‌جا نباشد.
مسابقهٔ ماشین بادکنکی و جدول مشکلات
در مسابقه بنویسید کدام ماشین زودتر رسید و چه تفاوتی با ماشین دیرتر داشت: باد بیشتر، چرخ راست‌تر، اصطکاک کمتر، نشتی کمتر از دهانهٔ بادکنک. جدول مشکلات و راه‌حل گروه را صادقانه پر کنید؛ پنهان کردن خطا، یادگیری را کم می‌کند. ایستگاه فکر خودروهای بادی را در کلاس جدی بگیرید: فایده برای هوا و سوخت چیست و مشکل عملی چیست؟ این گفت‌وگو همان پیام «اگر تمام شود» را از شعار به طراحی می‌آورد.
فصل ۷ علوم دوم دربارهٔ محدودیت منابع است و به ساخت خلاقانهٔ فصل بعد وصل می‌شود. برای کارگاه ساخت به بسازیم و لذت ببریم بروید؛ یا از صفحهٔ مدرسین بیان دیگری از همین فصل ببینید.