پیام رمز را پیداکن-۲
استاد آهنگرداودی
۱۴:۰۱
۱
در خیابان شلوغ سوت پلیس کافی نیست؛ چه راهی پیشنهاد می‌کنید؟
پلیس در خیابان خلوت با سوت راهنمایی می‌کند، اما در شلوغی سوت به‌تنهایی کمک بزرگی نیست. چه راهی پیشنهاد می‌کنید؟ هر رنگ چراغ راهنما چه پیامی به راننده می‌دهد؟ وقتی چراغ عابر قرمز است وظیفهٔ ما چیست؟ ضرورت توجه به دستور پلیس برای آرامش و امنیت عبور و مرور را جدی بگیرید. کتاب پیام رمز را پیدا کن (۲) از همین گره‌های شهری به نور، سایه و ارتباط بدون صدا می‌رسد. در نردبون چند مدرس برای همین فصل علوم دوم فیلم دارند تا اگر یک توضیح فشرده بود، توضیح بازتر را انتخاب کنید.
بازی کلاس؛ تصاویر نور و صدا روی دیوار
اعضای گروه مجموعه‌ای از تصاویر اجسام نورزا یا صداساز را روی دیوار می‌چسبانند. نور کلاس را کم کنید. روی مقوا شکل △ را ببرید، مقابل چراغ‌قوه بگیرید و سایه را روی دیوار یا مقوای سفید بیندازید؛ با چرخاندن شکل، جهت حرکت روی تصاویر مشخص می‌شود. یکی از تصاویر را به‌عنوان رمز انتخاب کنید. اگر شکل رمز پیدا شد، گروه با سوت تأیید می‌کند. سؤال مهم کتاب: آیا نور از تمام قسمت‌های مقوا عبور می‌کند؟ می‌توانید به‌جای شکل کتاب از دایره، مثلث و مربع استفاده کنید یا اجرای بازی را کمی تغییر دهید تا با فضای کلاس جور شود.
- بعد از بازی بنویسید کدام قسمت مقوا نور را رد کرد و کدام نه.
- تصاویر را طوری بچسبانید که سایه روی چند تصویر حرکت کند.
- نوبت را رعایت کنید تا همه هم فرستنده و هم گیرندهٔ رمز باشند.
چشمهٔ نور چیست؟
اجسامی مثل چراغ‌قوه و خورشید که از خودشان نور می‌دهند، چشمهٔ نورند. چه اجسام دیگری از خود نور دارند؟ شمع، لامپ، صفحهٔ روشن گوشی در تاریکی. بیشتر چیزهایی که می‌بینیم چشمهٔ نور نیستند؛ برای دیدنشان نور لازم است. پس وقتی لامپ‌ها خاموش‌اند چرا در روز روشن می‌توانیم ببینیم؟ چون خورشید چشمهٔ نور اصلی روز است. فعالیت: تصاویر صفحهٔ قبل را در دو دسته قرار دهید و هر دسته را نام‌گذاری کنید—مثلاً چشمهٔ نور / نیاز به نور. این دسته‌بندی ساده، پایهٔ فهم سایه است.
ایستگاه فکر سایه؛ آیا می‌توانید خودتان را از نور ببرید؟
در روز آفتابی آیا می‌توانید سایه‌تان را از خودتان جدا کنید؟ چگونه؟ هشدار: نگاه مستقیم به خورشید به چشم آسیب می‌زند. اجسام را مقابل نور خورشید ببرید و سایه‌های مختلف درست کنید. گفت‌وگو: چرا سایه تشکیل می‌شود؟ آیا سایهٔ تمام اجسامی که مقابل نور گرفتید مثل هم تیره است؟ آیا با شیشه هم می‌شود سایه درست کرد؟ امتحان کنید و نتیجهٔ گروه را بنویسید. سایهٔ دوست را روی مقوا بیندازید و بکشید—اندازه و وضوح سایه با فاصله تا نور عوض می‌شود.
ساعت آفتابی بسازید
وسایل: مداد یا چوب باریک، خمیر بازی، مقوا. در روز آفتابی مقوا را روی زمین بگذارید، انتهای مداد را در خمیر فرو کنید و وسط مقوا قرار دهید. سایهٔ مداد را در ساعت‌های مختلف رسم کنید و زمان را کنار هر سایه بنویسید. سایه‌ها را از نظر اندازه مقایسه کنید. نکتهٔ تاریخی: در گذشته با سایه ساعت آفتابی می‌ساختند و زمان را تعیین می‌کردند؛ تصویر ساعت آفتابی حرم عبدالعظیم در شهر ری همین میراث را نشان می‌دهد. خارج از کلاس دربارهٔ روش‌های انتقال پیام در گذشته تحقیق کنید و گزارش دهید.
- مقوا را جابه‌جا نکنید وگرنه مقایسهٔ سایه‌ها غلط می‌شود.
- حداقل سه زمان مختلف ثبت کنید.
- بنویسید ظهر سایه کوتاه‌تر بود یا صبح.
- اگر ابر آمد، آزمایش را متوقف کنید و دلیل را بنویسید.
شگفتی آفرینش و چراغ خودرو
بعضی حشرات در تاریکی شب نور زرد یا نارنجی تولید می‌کنند. از بزرگ‌ترها بپرسید هر چراغ خودرو چه استفاده‌ای دارد و کدام‌ها به رانندهٔ دیگر پیام می‌رسانند—چراغ ترمز، راهنما، نور بالا. امروز از صدا و نور برای برقراری ارتباط و رساندن اطلاعات زیاد استفاده می‌شود؛ علم و فناوری همان بازی رمز کلاس را در خیابان بزرگ کرده است.
سه موقعیت؛ ارتباط با نور وقتی صدا نمی‌رسد
فرض کنید ناخدای کشتی وسط دریا هستید، یا در جنگل مسیر گم کرده‌اید، یا جایی هستید که با صدا نمی‌توانید ارتباط بگیرید. چگونه با نور با هم حرف بزنید؟ راه‌حل‌های گروه را در جدول بنویسید: وسط دریا، در جنگل، محلی که صدا پخش نمی‌شود. فعالیت پایانی: با آنچه آموختید یک وسیلهٔ هشداردهنده طراحی و نقاشی کنید که با صدا یا نور پیام بدهد. ایده را ساده نگه دارید تا قابل ساخت در کلاس باشد.
نور عبور می‌کند یا نمی‌کند؟
در بازی مقوایی بپرسید نور از تمام قسمت‌های مقوا عبور می‌کند یا نه. بعد همان سؤال را با یک تکه پلاستیک شفاف، یک کاغذ ضخیم و یک تکه فلز اسباب‌بازی تکرار کنید. نتیجه را در سه ستون بنویسید: عبور کامل، عبور ناقص، بدون عبور. این مشاهده پل مستقیم به سایه است: جایی که نور رد نشود، سایه ساخته می‌شود. اگر با شیشه سایهٔ کمرنگ دیدید، بنویسید چرا مثل سایهٔ مقوا تیره نیست. گزارش گروه باید تفاوت اجسام را نشان دهد، نه فقط یک جملهٔ کلی دربارهٔ خورشید.
سایه، ساعت و انتقال پیام در گذشته
ساعت آفتابی را که ساختید با تحقیق خارج از کلاس وصل کنید: مردم قدیم چطور بدون موبایل پیام می‌دادند؟ دود، پرچم، نور فانوس، صدای طبل. دو روش را بنویسید و با چراغ راهنما و سوت پلیس امروز مقایسه کنید. هدف این نیست که گذشته را بهتر از امروز بدانید؛ هدف دیدن پیوستگی ایده است: انسان همیشه با نور و صدا پیام ساخته است. وسیلهٔ هشداردهندهٔ نقاشی پایان فصل را هم با همین نگاه طراحی کنید تا فقط قشنگ نباشد، کارآمد هم باشد.
فصل ۶ علوم دوم ادامهٔ مستقیم فصل پنج است و بدون فهم لرزش و صدا کامل نمی‌شود. اگر لرزش و صدای نازک/کلفت را مرور نکرده‌اید به فصل ۵ برگردید؛ برای موضوع سوخت و تمام‌شدن منابع، اگر تمام شود... را باز کنید.