شب بدون لامپ را تصور کنید؛ خانه را چطور روشن می‌کردید؟ فصل ۱۴ علوم اول با همین تصویر از گذشته شروع می‌شود: انسان‌های قدیم برای گرم کردن و روشن کردن خانه از آتش استفاده می‌کردند. عنوان فصل «از گذشته تا آینده» است و می‌خواهد ببینید وسایل روشنایی چقدر عوض شده‌اند و آیا باز هم عوض خواهند شد. در نردبون چند مدرس همین فصل پایانی را توضیح داده‌اند تا جمع‌بندی کتاب برایتان روشن‌تر شود.
روشنایی در زمان‌های قدیم
کتاب می‌پرسد به نظر شما آن‌ها با چه مشکلاتی روبه‌رو بودند؟ دود، خطر آتش‌سوزی، نور کم و خاموش شدن سریع فقط چند حدس رایج‌اند. وسایل روشنایی از گذشته تا امروز خیلی تغییر کرده‌اند. از بزرگ‌ترها دربارهٔ هر وسیلهٔ روشنایی که می‌شناسید بپرسید و برای هم‌کلاسی‌های خود توضیح دهید.
در فصل ۱۴ علوم اول ایستگاه فکر و علم و زندگی کنار هم می‌آیند تا تاریخ وسیله را به زندگی امروز وصل کنند. اگر مادربزرگ یا پدربزرگ دارید، بپرسید اولین خاطرهٔ روشنایی خانه‌شان چه بوده است؛ نفتی بوده، شمع بوده، یا از همان اول لامپ داشته‌اند؟
یک وسیلهٔ روشنایی بسازیم؛ شمع
بچه‌ها با کمک این وسایل شمع ساخته‌اند. شما هم با کمک یکی از بزرگ‌ترهای خود در خانه شمع بسازید؛ سپس شمع خود را تزئین کنید، به کلاس بیاورید و به همراه دانش‌آموزان دیگر یک نمایشگاه تشکیل دهید. ساختن شمع یک فعالیت مشارکتی داخل خانه است که باید به کمک پدر و مادر و با رعایت نکات ایمنی انجام شود.
هشدار کتاب خیلی مهم است: در این آزمایش، هنگام گرمادادن به پارافین از شعلهٔ مستقیم استفاده نشود. بیرون از کلاس بودن این فعالیت یعنی خانه جای اجرای آن است، نه میز مدرسه بدون نظارت.
قبل از ساخت شمع چه چیزهایی لازم است؟
- کمک ثابت یک بزرگ‌تر
- رعایت فاصله از شعله و سطح داغ
- جای امن برای خنک شدن شمع
- تمیز کردن میز بعد از کار
وقتی برق قطع می‌شود
وقتی برق خانهٔ شما قطع می‌شود از چه وسیله‌ای برای روشنایی خانه استفاده می‌کنید؟ چراغ قوه، شمع، یا وسیلهٔ شارژی؟ این سؤال کتاب، کاربرد دانش را در زندگی واقعی نشان می‌دهد. اولّین لامپ حدوداً با استفاده از شیشه، سیم بسیار نازک و فضای بدون هوا ساخته شد. دانستن جزئیات فنی کامل لازم نیست؛ ایده این است که اختراع لامپ نتیجهٔ فکر و آزمایش انسان بوده است.
کنار شمع نمایشگاه یک کارت بنویسید: از چه موادی ساخته شد؟ چه کسی کمک کرد؟ اگر امشب برق برود، شمع جای امنی دارد یا چراغ قوه بهتر است؟ کتاب می‌خواهد فقط ساختن را نبینید؛ انتخاب ایمن را هم تمرین کنید.
چرا روشنایی این‌قدر عوض شد؟
چرا وسایل روشنایی از گذشته تا امروز این قدر تغییر کرده‌اند؟ به نظر شما آیا وسایل روشنایی باز هم تغییر خواهند کرد؟ سعی کنید دربارهٔ وسایل روشنایی در آینده یک فکر جدید ارائه کنید. این بخش پایانی، خلاقیت را به علوم اول گره می‌زند.
- نور بیشتر با مصرف کمتر
- ایمنی بالاتر
- روشن شدن آسان‌تر
- کمتر آسیب به محیط
هر ایده‌ای که می‌دهید، بگویید چه مشکلی را حل می‌کند. مثل فصل ابزارسازی، اینجا هم فکر طراحی مهم‌تر از ظاهر فانتزی است. آتش قدیم، شمع ساخته‌شده و لامپ امروز را روی یک خط زمان بکشید تا عنوان «از گذشته تا آینده» برایتان تصویری شود.
جمع‌بندی مسیر علوم اول
از زنگ علوم و حواس شروع کردید، سلامت، جانوران، گیاهان، آب، سنگ، ابزار، خاک، هوا، سرد و گرم، حرکت و آهن‌ربا را دیدید و حالا به روشنایی رسیدید. پیام مشترک خیلی از این فصل‌ها یک چیز است: خوب نگاه کن، سؤال بپرس، آزمایش کن و از طبیعت مراقبت کن.
فصل ۱۴ علوم اول نشان می‌دهد علم فقط موضوع امروز نیست؛ پلی است میان تجربهٔ گذشتگان و ایده‌های آینده. برای مرور همهٔ درس‌ها به صفحهٔ علوم اول بروید یا مدرس مناسب را در صفحهٔ مدرس‌ها پیدا کنید. اگر آهن‌ربا هنوز کامل نیست، یک‌بار دیگر آهن‌ربای من را مرور کنید و بعد با خیال راحت نمایشگاه شمع را جمع کنید.