از خانه تا مدرسه
استاد میکانیکی
۲۸:۵۶
۱
برای رد شدن از خیابان چرا باید از پل عابر استفاده کرد، وقتی مسیر کوتاه‌تر هم هست؟ فصل ۱۲ علوم اول از همین انتخاب ایمن شروع می‌کند و بعد مسیر مدرسه، برف و یخ، سطح‌های لغزنده، چرخ و حتی حرکت از قدیم تا امروز را بررسی می‌کند. در نردبون چند مدرس برای این فصل فیلم گذاشته‌اند تا هر دانش‌آموز با توضیحی که برایش واضح‌تر است پیش برود.
از روی پل عابر؛ ایمنی اول
دانش‌آموزان از روی پل عابر می‌گذرند تا به مدرسه بروند. در راه خانه تا مدرسه چه چیزهایی را در حال حرکت می‌بینید؟ هشدار کتاب می‌پرسد چرا برای عبور از خیابان حتماً از پل عابر استفاده می‌کنید؟ در فصل ۱۲ علوم اول پاسخ فقط «چون قانون است» نیست؛ چون امنیت جان مهم‌تر از عجله است و دید راننده و کنترل سرعت خودرو همیشه کامل نیست.
ایران کشور بزرگی است و همهٔ بچه‌های ایران مثل هم به مدرسه نمی‌روند. هر یک از بچه‌های کلاس شما چگونه به مدرسه می‌آیند؟ پیاده، با سرویس، دوچرخه یا خودروی خانواده؟ گفت‌وگو دربارهٔ این تفاوت‌ها، تنوع زندگی در کشور را نشان می‌دهد.
جاده‌های کوهستانی و مسیر صاف
ایستگاه فکر می‌پرسد رفتن و برگشتن روی کدام مسیر آسان‌تر است؟ مجید و هم‌کلاسی‌هایش برای رفتن به مدرسه باید در جاده‌های کوهستانی و شیب‌دار حرکت کنند. مسیر طاهره و دوستانش تا مدرسه صاف و بدون شیب است. مسیر آمدن شما به مدرسه به کدام شبیه‌تر است؟
شیب، خستگی و احتیاط بیشتری می‌خواهد. روی مسیر صاف حرکت معمولاً آسان‌تر است، اما باز هم باید به ایمنی خیابان توجه کرد.
حرکت روی برف و یخ
دانش‌آموزان روی برف با دقت حرکت می‌کنند و مراقب هستند سُر نخورند. آیا تا به حال روی برف یا یخ حرکت کرده‌اید؟ چه مراقبت‌هایی لازم است؟ توجه کنید در بعضی مناطق کشورمان ممکن است دانش‌آموزان برف ندیده باشند. برای اینکه آدم‌ها و خودروها روی برف و یخ سُر نخورند چه کارهایی انجام می‌شود؟
- آهسته‌تر راه رفتن
- کفش مناسب
- پاشیدن شن یا مواد کم‌کنندهٔ لغزش روی مسیر
- احتیاط بیشتر راننده‌ها
آزمایش: حرکت روی کدام سطح آسان است؟
چند کتاب را روی هم بگذارید. یک کش حلقه‌ای را از میان کتاب‌ها عبور دهید. نخی را به کش ببندید. کتاب‌ها را روی روزنامه، نایلون، موکت و ... حرکت دهید و طول کش را در حالت‌های مختلف مقایسه کنید. چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟
وقتی کش بیشتر کش می‌آید، یعنی برای حرکت به نیروی بیشتری نیاز بوده و سطح سخت‌تر اجازهٔ سر خوردن می‌دهد یا برعکس؛ بسته به مشاهده‌تان نتیجه را بنویسید. مهم ثبت تفاوت سطوح است.
چرخ، حرکت را آسان می‌کند
به اطراف خود دقت کنید و بگویید از چرخ چه استفاده‌های دیگری می‌کنیم. اگر در آزمایش صفحهٔ قبل کتاب‌ها را روی چند مداد حرکت دهید چه اتفاقی می‌افتد؟ مداد مثل چرخ کوچک عمل می‌کند و حرکت معمولاً آسان‌تر می‌شود. علی و دوستش کشی را به ماشین اسباب‌بازی می‌بندند؛ یک‌بار با چرخ و بار دیگر بدون چرخ روی میز می‌کشند. حرکت ماشین در کدام حالت آسان‌تر است؟ شما هم آزمایش کنید.
پاکیزگی هوا و وسیلهٔ نقلیه
استفاده از کدام وسیله به پاکیزگی هوا کمک می‌کند؟ ایستگاه فکر می‌گوید به گسترش فرهنگ استفاده از وسایل نقلیهٔ بدون آلودگی بیندیشیم. پیاده‌روی و دوچرخه در مسیر کوتاه، نمونهٔ انتخاب‌هایی است که آلودگی کمتری دارند. این بخش علوم اول را به مسئولیت اجتماعی وصل می‌کند.
وسایل خانگی که با حرکت کمک می‌کنند
به فرزند خود کمک کنید وسایلی را بشناسد که در خانه با ایجاد حرکت به ما کمک می‌کنند. در خانهٔ شما کدام وسیله‌ها با حرکت کردن کارها را آسان می‌کنند؟ آیا این وسایل بدون حرکت کردن می‌توانند به ما کمک کنند؟ کار و فناوری و علم و زندگی اینجا به هم می‌رسند: حرکت فقط در خیابان نیست؛ در خانه هم هست.
از قدیم تا امروز؛ خشکی، آب، هوا
شکل‌ها وسایلی را نشان می‌دهند که مردم از قدیم تا الآن با آن‌ها از جایی به جای دیگر می‌رفتند. ابتدا آن‌ها را مرتب کنید و سپس داستان تغییر آن‌ها از قدیم تا امروز را بگویید: حرکت در خشکی، حرکت در آب، حرکت در هوا. آیا می‌دانید برای رفتن به کرهٔ ماه از چه وسیله‌ای استفاده می‌شود؟ ماهواره و موضوع‌های فضایی در تصویر کتاب آمده‌اند تا افق فکر باز شود.
علی و دوستش با خودرو به مدرسه می‌روند. پدر او در حال خداحافظی است. وقتی خودرو به راه می‌افتد، پدر علی او را در حال حرکت می‌بیند. آیا دوست علی که کنار او نشسته هم علی را در حال حرکت می‌بیند؟ این سؤال به نسبی بودن مشاهدهٔ حرکت اشاره دارد؛ بدون واژه‌های سخت فیزیک. فرفره یا بادبادک بسازید، ساخته‌های خود را به مدرسه بیاورید و نمایشگاه برپا کنید.
جهت حرکت
در شکل‌های پایانی، حرکت به کدام جهت است؟ با فلش یا انگشت جهت را نشان دهید. این تمرین کوتاه، مشاهدهٔ دقیق جهت را تقویت می‌کند.
داستان وسیله‌ها را مرتب کنید
برای بخش «از قدیم تا امروز» سه ستون بکشید: خشکی، آب، هوا. زیر هر ستون دو وسیله بنویسید که مردم با آن‌ها جابه‌جا می‌شدند یا می‌شوند. بعد با صدای خودتان یک داستان کوتاه بگویید که چطور سفر سخت‌تر بوده و چطور آسان‌تر شده است. سؤال رفتن به کرهٔ ماه را هم جدی بگیرید؛ حتی یک جمله دربارهٔ موشک یا فضاپیما نشان می‌دهد افق فکر شما باز شده است.
در فعالیت فرفره و بادبادک، وسیله را طوری بسازید که واقعاً حرکت کند و در نمایشگاه بگویید نیروی باد یا چرخاندن دست چه نقشی داشته. سؤال پدر و علی را هم دوباره بخوانید: حرکت از دید کسی که کنار شماست با دید کسی بیرون خودرو فرق دارد. این مشاهده، بدون فرمول، فکر دقیق می‌سازد.
فصل ۱۲ علوم اول از ایمنی خیابان تا چرخ و تاریخ حرکت پیش رفت. حالا نیروی پنهان آهن‌ربا منتظر شماست: آهن‌ربای من.