دنیای سرد و گرم
استاد میکانیکی
۳۴:۲۱
۱
آدم برفی در آفتاب زودتر آب می‌شود یا در سایه؟ همین سؤال ساده، درِ فصل ۱۱ علوم اول را باز می‌کند: دنیای سرد و گرم. از بطری یخ‌زده تا پوشاک، رنگ، اتوی زغالی و نگهداری گرما، کتاب می‌خواهد حس دما را به مشاهده و آزمایش تبدیل کند. در نردبون چند مدرس همین فصل را گفته‌اند تا بتوانید با مثال‌هایی که برایتان آشناتر است پیش بروید.
آدمک یخی؛ کجا گرم‌تر است؟
یک بطری پلاستیکی پر از آب را به شکل آدمک نقاشی کنید و در جایخی یخچال بگذارید تا به‌طور کامل یخ بزند. وقتی آب به اندازهٔ کافی سرد شود، یخ می‌زند. آدم برفی و آدمک یخی در سایه زودتر آب می‌شوند یا آفتاب؟ در کدام محل دیرتر آب می‌شوند؟ اجازه دهید بچه‌ها بطری یخ را آن‌طور که دوست دارند تزئین کنند.
در فصل ۱۱ علوم اول این فعالیت فقط سرگرمی نیست؛ مقایسهٔ محل گرم و سرد است. دربارهٔ زندگی در دو فصل تابستان و زمستان هم گفت‌وگو کنید: چه کارهایی در گرما راحت‌تر است و چه کارهایی در سرما؟
کدام پوشاک مناسب است؟
علی و زهرا می‌خواهند در روز برفی آدم برفی درست کنند. کدام پوشاک (لباس، کفش و ...) در این هوای سرد مناسب‌تر است؟ پاسخ خود را توضیح دهید. کدام شتر در جای سردتری زندگی می‌کند؟ شگفتی‌های آفرینش می‌تواند زمینهٔ فکر کردن و خداجویی باشد، اما در سطح علوم اول تمرکز روی مشاهدهٔ سازگاری است: پوشش مناسب با محیط سرد یا گرم فرق دارد.
عکس‌های سه منطقهٔ متفاوت ایران را در زمستان مشاهده کنید. آدم برفی و آدمک یخی در کدام منطقه زود آب نمی‌شوند؟ هر گروه آدمک یخی خود را در جای متفاوتی در مدرسه می‌گذارد؛ پیش‌بینی کنید یخ کجا زودتر آب می‌شود. اجازه دهید دانش‌آموزان بیرون از کلاس درس، در مکان‌های متفاوت مدرسه آزمایش کنند. پیام صفحه: ایران منطقه‌های گرم و سرد دارد.
رنگ مناسب برای لباس آدمک یخی
اگر بخواهید برای آدمک یخی خود لباس تهیه کنید، چه رنگی را انتخاب می‌کنید؟ چرا؟ آزمایش کنید: در آفتاب، مقوای تیره زودتر گرم می‌شود یا مقوای روشن؟ این آزمایش به شما ایده می‌دهد رنگ در گرم شدن سطح نقش دارد. کتاب همچنین می‌گوید در گذشته یخ‌ها را زمستان در زیرزمین انبار می‌کردند تا در تابستان استفاده کنند؛ کاربرد سادهٔ اصول علمی در زندگی گذشتگان.
همهٔ چیزها به یک اندازه گرم نیستند
در قدیم از اتوهای زغالی استفاده می‌کردند؛ این اتوها با استفاده از زغال داغ می‌شدند. از گرمای اتو چه استفاده‌ای می‌شود؟ ایستگاه فکر می‌پرسد آدمک یخی و آدم برفی چه خوردنی‌ها و نوشیدنی‌هایی را دوست ندارند؟ کدام خوراکی‌ها را گرم و کدام را سرد می‌خورید؟ در یک روز سرد زمستانی کدام خوردنی و نوشیدنی مناسب‌تر است؟
هشدار مهم: به وسایل داغ مانند اتوی روشن، قابلمهٔ روی اجاق و ... دست نزنید. گرما مفید است اما تماس نادرست خطرناک است.
محیط را چگونه گرم کنیم؟
امروزه برای گرم کردن مکان‌ها از وسیله‌های گوناگون استفاده می‌شود. دانش‌آموزان دربارهٔ مقایسهٔ وسیله‌های گرم‌کننده و استفادهٔ مناسب از هر کدام گفت‌وگو کنند. چگونه می‌توانیم محیط خود را گرم کنیم؟ در گذشته در بیشتر جاهای ایران مردم از کرسی برای گرم شدن استفاده می‌کردند. در خانه و کلاس شما برای گرم کردن از چه وسیله‌ای استفاده می‌شود؟
- بخاری مناسب و ایمن
- پتو و لباس گرم
- بستن درز پنجره وقتی لازم است
از گرما نگهداری کنیم
هشدار کتاب بسیار جدی است: در محیط‌های دربسته از بخاری گازی و نفتی بدون دودکش مناسب استفاده نکنید؛ این کار بسیار خطرناک است. اجازه دهید دانش‌آموزان پیشنهادهای خود را دربارهٔ استفادهٔ درست از گرما اجرا کنند. دربارهٔ دو تصویر با یکدیگر گفت‌وگو کنید. چه راه‌هایی می‌توانیم از به هدر رفتن گرما در کلاس جلوگیری کنیم؟ در خانه چطور؟
از گرما چه استفاده‌هایی می‌کنیم؟
در منزل شما از گرما چه استفاده‌های دیگری می‌شود؟ بعضی از والدین می‌توانند در کلاس حضور یابند و دربارهٔ استفاده از گرما در شغل خود توضیح دهند. برای انجام دادن بسیاری از کارها به گرما نیاز داریم؛ مثلاً از گرما برای پختن غذا استفاده می‌شود. کار و فناوری می‌پرسد اگر آدم برفی یا آدمک یخی یکی از این کارها را انجام دهد چه می‌شود؟ در کدام شکل به همراه گرما، نور هم تولید می‌شود؟
گرما مفید است؛ تماس نادرست خطرناک
قبل از هر آزمایش رنگی یا جابه‌جایی آدمک یخی، قانون ایمنی را بلند بگویید: به اتوی روشن و قابلمهٔ داغ دست نزنید و در فضای بسته از بخاری بدون دودکش مناسب استفاده نکنید. فصل ۱۱ علوم اول هم لذت مشاهده دارد هم مسئولیت. وقتی دربارهٔ کرسی قدیمی و وسیلهٔ گرم‌کنندهٔ امروز حرف می‌زنید، فقط نام وسیله را نگویید؛ بگویید کدام ایمن‌تر و مناسب‌تر است.
برای جلوگیری از هدررفت گرما، پیشنهادهای ساده کلاس را بنویسید: بستن در هنگام خروج کوتاه، استفاده از پرده، و باز نگه‌نداشتن بی‌دلیل پنجره در سرمای شدید. اگر والدینی دربارهٔ نقش گرما در شغلشان حرف می‌زنند، سه نکته از صحبتشان یادداشت کنید تا بخش کار و فناوری برایتان ملموس شود.
ایران گرم و سرد؛ آزمایش رنگ و مکان
عکس مناطق مختلف ایران در زمستان را مقایسه کنید و بگویید آدمک یخی کجا دیرتر آب می‌شود. بعد مقوای تیره و روشن را در آفتاب بگذارید و گرم‌شدن را با دست حس کنید؛ نه با نزدیک کردن به بخاری. نتیجه را به انتخاب رنگ لباس ربط دهید.
دربارهٔ خوردنی‌های گرم و سرد در روز برفی هم حرف بزنید و یادآوری کنید وسیلهٔ داغ خطرناک است. اگر دربارهٔ کرسی یا بخاری امروز گفت‌وگو می‌کنید، حتماً هشدار دودکش مناسب را تکرار کنید تا گرما با ایمنی بماند.
فصل ۱۱ علوم اول سرد و گرم را از یخ و پوشاک تا ایمنی بخاری گسترش داد. حالا حرکت وارد می‌شود: از خانه تا مدرسه چه چیزهایی حرکت می‌کنند و چرخ چگونه کار را آسان می‌کند؟ ادامه دهید با از خانه تا مدرسه.