در اطراف ما هوا وجود دارد
استاد میکانیکی
۶:۴۷
۱
هوا را نمی‌بینید، اما وقتی بادبزن می‌سازید و خودتان را باد می‌زنید، وجودش را حس می‌کنید. فصل ۱۰ علوم اول همین حس را جدی می‌گیرد: در اطراف ما هوا وجود دارد و خانهٔ بزرگمان هوای اطراف زمین است. در نردبون چند مدرس برای این فصل توضیح گذاشته‌اند تا آزمایش بادکنک و مفهوم پاکیزگی هوا برایتان روشن شود.
هوا را چطور حس کنیم؟
کتاب می‌گوید همهٔ ما از هوای اطراف زمین، خانهٔ بزرگمان، استفاده می‌کنیم. با یک برگ کاغذ بادبزن بسازید و خود را باد بزنید. از چه راه‌های دیگری می‌توانیم هوا را حس کنیم؟ در فصل ۱۰ علوم اول پاسخ‌ها می‌تواند این‌ها باشد:
- دم و بازدم را روی دست حس کنید
- کیسه را باد کنید و خالی کنید
- کنار پنجره بایستید و حرکت پرده را ببینید
- بعد از دویدن، نفس عمیق را حس کنید
هدف این است بفهمید هوا حتی وقتی دیده نمی‌شود، اثر دارد.
هوا در چه کارهایی کمک می‌کند؟
ایستگاه فکر و علم و زندگی می‌پرسند: هوا در چه کارهایی به ما کمک می‌کند؟ آیا هوا به جانوران هم کمک می‌کند؟ در خانهٔ شما کدام وسایل برقی با استفاده از هوا به انجام کارها کمک می‌کنند؟
نفس کشیدن انسان و جانوران، خشک شدن لباس، پرواز بادبادک، کار پنکه و سشوار نمونه‌هایی هستند که در گفت‌وگوی کلاسی زیاد شنیده می‌شوند. اگر وسیله‌ای در خانه دارید که باد می‌وزاند یا هوا را جابه‌جا می‌کند، نامش را به کلاس ببرید و بگویید بدون هوا آن وسیله چه می‌کند.
آزمایش بادکنک و شیلنگ
دو عدد بادکنک و ۵۰ سانتی‌متر شیلنگ شفاف تهیه کنید. مانند شکل، بادکنک خالی را به یک طرف و بادکنک پر از هوا را به طرف دیگر شیلنگ وصل کنید و با کش محکم ببندید. قبل از بستن بادکنک‌ها به شیلنگ، چند بار آن را از هوا پر و خالی کنید. بادکنک پر را به داخل فشار دهید. چه اتفاقی می‌افتد؟ چرا؟
- هوای داخل بادکنک پر جابه‌جا می‌شود.
- بادکنک خالی شروع به باد شدن می‌کند.
- نتیجه: هوا اشغال فضا می‌کند و می‌تواند منتقل شود.
این آزمایش برای کلاس اول کافی است که بگوید هوا «چیزی واقعی» است، نه هیچ.
هوا باید پاکیزه باشد
هشدار کتاب جدی است: بعضی بیماری‌ها از راه هوا منتقل می‌شوند. چه چیزهای دیگری می‌شناسید که هوا را آلوده می‌کنند؟ دود، گرد و خاک زیاد، و بعضی بخارهای مضر نمونه‌هایی هستند که معمولاً در گفت‌وگو می‌آیند. عنوان «بازی با هوا» در پایان فصل یادآوری می‌کند بازی و آزمایش خوب است، اما تنفس هوای پاک مهم‌تر است.
راه‌های ساده برای کمک: در فضای بسته وقتی لازم است پنجره را باز کنید، زباله نسوزانید، و وقتی مریض هستید نکات بهداشتی را رعایت کنید. این بخش با درس سلامت در فصل ۳ هم هم‌خوان است.
مرور برای گفتن به زبان خودتان
اگر کسی پرسید هوا چیست، لازم نیست تعریف سخت بدهید. بگویید چیزی است که اطراف ما را پر کرده، نفس می‌کشیم، گاهی حرکت می‌کند و باد می‌سازد، و باید پاک بماند. بعد یک آزمایش کوتاه (بادبزن یا بادکنک) تعریف کنید.
هوا در خانه و در بدن
لیستی از کارهای روزانه بنویسید که بدون هوا سخت یا ناممکن می‌شوند: نفس کشیدن، خشک شدن لباس، روشن ماندن شعله، کار پنکه. بعد بگویید جانوران هم به هوا نیاز دارند؛ ماهی در آب اکسیژن می‌گیرد اما باز هم به محیط زنده‌اش وابسته است. این پیوند به شما کمک می‌کند فصل ۱۰ علوم اول را فقط به بادبزن محدود نکنید.
در آزمایش بادکنک و شیلنگ، اتصال‌ها را محکم کنید تا هوا درز نکند؛ وگرنه نتیجه مبهم می‌شود. وقتی بادکنک پر را فشار می‌دهید، پیش‌بینی کنید بادکنک خالی چه می‌شود و بعد مشاهده را با دلیل ساده توضیح دهید: هوا جابه‌جا شد. دربارهٔ آلودگی هوا هم فقط نام نبرید؛ یک کار کوچک پیشنهادی بدهید که از دست بچه‌ها برمی‌آید.
وسایل برقی و جابه‌جایی هوا
در خانه قدم بزنید و بگویید کدام وسیله هوا را جابه‌جا می‌کند یا با فشار هوا کار می‌کند: پنکه، سشوار، جاروبرقی، یا حتی پمپ توپ. لازم نیست وسیله را باز کنید؛ فقط نام ببرید و بگویید اگر هوا نبود آن کار انجام می‌شد یا نه. این مشاهده همان پرسش علم و زندگی کتاب است.
برای حس کردن هوا غیر از بادبزن، کیسهٔ نایلونی را باد کنید و روی پوست دست خالی‌اش کنید؛ یا کنار پنجره بایستید و حرکت پرده را توصیف کنید. هرچه مثال‌های شخصی‌تری بیاورید، مفهوم «در اطراف ما هوا وجود دارد» واقعی‌تر می‌شود. یادتان باشد بعضی بیماری‌ها از راه هوا منتقل می‌شوند؛ پس پاکیزگی هوا بخشی از درس است نه حاشیه.
بازی با هوا؛ مشاهده با قانون
عنوان پایانی کتاب «بازی با هوا» است، اما بازی بدون دقت معنی ندارد. قبل از هر آزمایش بگویید قرار است چه چیزی را بفهمید: حس کردن هوا، جابه‌جایی هوا، یا پاک ماندن هوا. بعد از آزمایش بادکنک، نتیجه را با یک نقاشی ساده نشان دهید؛ فلشی بکشید که هوا از بادکنک پر به بادکنک خالی می‌رود.
اگر کسی پرسید هوا چیست، جواب کلاس‌اولی کافی است: چیزی نادیدنی که اطراف ما را پر کرده، نفس می‌کشیم و گاهی حرکت می‌کند. برای تکمیل درس، یک کار کوچک برای پاکیزگی هوا پیشنهاد دهید و به فصل بعد فکر کنید؛ آنجا گرما و سرما همین هوای اطراف را متفاوت حس می‌کنند.
فصل ۱۰ علوم اول هوا را از حس کردن تا انتقال و پاکیزگی دنبال کرد. قدم بعدی تفاوت گرم و سرد است؛ جایی که آدمک یخی و پوشاک زمستانی وارد می‌شوند. بروید به دنیای سرد و گرم.