دنیای گیاهان
استاد میکانیکی
۱۵:۲۰
۱
اگر کلاس علوم یک روز کنار باغچه تشکیل شود، اولین چیزی که می‌بینید چیست: برگ، ساقه، گل، یا خاک پای گیاه؟ فصل ۵ علوم اول می‌خواهد همین نگاه را منظم کند و گیاهان را از شکل ظاهر تا رشد، کاشت و فایده دنبال کند. در نردبون چند مدرس همین فصل دنیای گیاهان را تدریس کرده‌اند تا بتوانید توضیحی را انتخاب کنید که برایتان روشن‌تر است.
کلاس کنار گیاهان؛ گوناگونی را ببینید
کتاب می‌گوید امروز کلاس علوم ما در کنار گیاهان تشکیل می‌شود. هر یک از ما یک گیاه را انتخاب می‌کند و تصویر آن را می‌کشد. عنوان روشن است: گیاهان گوناگون هستند. دانش‌آموزان چند نمونه از برگ‌هایی را که روی زمین افتاده جمع می‌کنند و شما هم این کار را انجام می‌دهید.
هشدار کتاب را جدی بگیرید: روی زمین آشغال نریزید؛ مراقب خودتان و گیاهان باشید. اگر فرزند شما به گیاهی حساسیت دارد، معلم را آگاه کنید. مشاهدهٔ گیاه باید امن و محترمانه باشد.
گیاهان قسمت‌های مختلفی دارند
در صفحهٔ بعد ساقه‌های چند گیاه را به کلاس می‌آورید، آن‌ها را در گروه دقیق نگاه می‌کنید و شباهت‌ها و تفاوت‌هایشان را بیان می‌کنید. این کار مثل دسته‌بندی جانوران در فصل قبل است؛ فقط این‌بار موضوع گیاه است.
بازی جالبی هم هست: یک برگ را زیر کاغذ نازک بگذارید و با مداد رنگی روی کاغذ بکشید؛ دوستتان باید بگوید این شکل کدام برگ است. شما هم این بازی را انجام دهید. با این روش رگبرگ‌ها و لبهٔ برگ بهتر دیده می‌شوند و «دیدن علمی» تمرین می‌شود.
ریشه، گل و رنگ‌های گوناگون
وقتی باغبان می‌خواست گیاه را در خاک بکارد، ریشهٔ آن را نشان داد. کتاب تأکید می‌کند گیاهان گوناگون ریشه‌های متفاوتی دارند. گل‌ها هم شکل‌ها و رنگ‌های گوناگونی دارند. اگر فرصت دارید، یک گلدان را با اجازهٔ بزرگ‌ترها از خاک درآورید و ریشه را فقط نگاه کنید؛ بعد دوباره با ملایمت بکارید تا گیاه آسیب نبیند.
گیاهان رشد و تغییر می‌کنند
شکوفه‌های سیب به میوهٔ سیب تبدیل می‌شوند. درخت گیلاس در هر فصل سال چه تغییراتی می‌کند؟ به فرزند خود کمک کنید دربارهٔ یکی از گیاهان محل زندگی‌اش اطلاعات جمع کند. عنوان صفحه این است: گیاهان رشد و تغییر می‌کنند.
مشاهدهٔ پیشنهادی کتاب خیلی ساده و قوی است: یک سیب و یک گوجه‌فرنگی را نصف کنید و بگویید درون آن‌ها چه می‌بینید. دانه‌ها، گوشت میوه و تفاوت رنگ داخل و بیرون، همگی شواهد رشد و تولیدمثل گیاه‌اند؛ حتی اگر هنوز واژهٔ علمی سخت ندانید.
کاشت دانهٔ لوبیا؛ مسئولیت نگهداری
دانهٔ لوبیا را بکارید. وقتی رویید آن را به هم‌کلاسی‌هایتان نشان دهید و بگویید چطور از آن مراقبت کرده‌اید. چه گیاهانی در محلی که شما زندگی می‌کنید می‌رویند و از آن‌ها چه استفاده‌هایی می‌کنید؟ کتاب تأکید می‌کند مسئولیت نگهداری از گیاه را به فرزند بسپارید و به او کمک کنید دانهٔ لوبیا را بکارد و مراقبت کند.
بیرون از کلاس می‌خوانید در کشور ما ایران گیاهان گوناگونی می‌رویند؛ نمونه‌هایی مثل کاج، نخل و بلوط نام برده شده‌اند. این سه نمونه کمک می‌کند بفهمید گیاه فقط گلدان خانه نیست؛ جنگل، باغ و خیابان شهر هم پر از گیاه است.
- خاک مناسب و کمی آب منظم
- نور کافی بدون قرار دادن در گرمای سوزان مداوم
- ثبت روزانه: امروز چه تغییری دیدم؟
فایده‌های گیاهان؛ خوراکی و رنگ
سارا و نسترن بخش‌های خوراکی گیاهان را دسته‌بندی می‌کنند و شما هم این کار را انجام می‌دهید. با کمک بزرگ‌ترها می‌توانید با چیزهایی مثل زردچوبه، کلم قرمز، پوست بادمجان و چغندر قرمز آب‌رنگ بسازید و با آن نقاشی کنید. کتاب پیشنهاد می‌کند با جوشاندن گیاه به فرزند کمک کنید آب‌رنگ گیاهی درست کند.
این فعالیت دو پیام دارد: اول اینکه گیاه فقط «زیبا» نیست؛ خوراک و رنگ هم از آن می‌آید. دوم اینکه آزمایش ساده در خانه می‌تواند بخشی از علوم اول باشد، اگر ایمنی و کمک بزرگ‌تر رعایت شود.
اگر گیاهان نباشند چه می‌شود؟
گیاهان برای ما و جانوران فایده‌های زیادی دارند و باید در حفظ آن‌ها بکوشیم. ایستگاه فکر می‌پرسد: اگر گیاهان نباشند، چه می‌شود؟ فعالیت گروهی می‌گوید مهدی و هم‌کلاسی‌هایش تصمیم گرفته‌اند کاغذهای استفاده‌شده را جمع کنند و به مرکز بازیافت کاغذ تحویل دهند. شما چه راه‌هایی برای حفظ گیاهان می‌شناسید؟
- درخت و گلدان را بی‌دلیل نشکنید و نکنید.
- زباله را در طبیعت نریزید.
- کاغذ را وقتی می‌شود بازیافت کنید.
- گیاهان محل زندگی‌تان را بشناسید و معرفی کنید.
رنگ گیاهی و دسته‌بندی خوراکی
با کمک بزرگ‌ترها از زردچوبه، کلم قرمز، پوست بادمجان یا چغندر آب‌رنگ بسازید و یک لکه روی کاغذ بزنید. بگویید رنگ از کدام بخش گیاه آمد. همزمان بخش‌های خوراکی گیاهان را دسته‌بندی کنید: برگ، ریشه، میوه یا دانه. این دو فعالیت نشان می‌دهند گیاه هم غذاست هم مادهٔ ساخت رنگ.
سؤال ایستگاه فکر را فراموش نکنید: اگر گیاهان نباشند چه می‌شود؟ جواب را فقط یک جمله ننویسید؛ به اکسیژن، غذا، سایه و خانهٔ بعضی جانوران هم فکر کنید. بعد یک کار کوچک برای حفظ گیاه پیشنهاد دهید؛ مثل جمع‌آوری کاغذ برای بازیافت.
فصل ۵ علوم اول از مشاهدهٔ برگ شروع شد و به مسئولیت حفظ گیاه رسید. حالا زمین را از زاویهٔ دیگری می‌بینید: آب. در زمین خانهٔ پرآب ما همان زیستگاهی که گیاه و جانور به آن نیاز دارند دقیق‌تر بررسی می‌شود.
از برگ افتاده تا درخت محل زندگی
جمع کردن برگ از روی زمین فقط کاردستی نیست؛ شروع مقایسه است. برگ پهن، برگ سوزنی، لبهٔ صاف یا دندانه‌دار را کنار هم بگذارید و بگویید شباهت‌ها کجاست. بعد همان نگاه را به درختان محل زندگی‌تان ببرید: کاج، نخل یا بلوط اگر نزدیک شما هست، در چه فصلی برگ یا میوه‌اش تغییر می‌کند؟ این پرسش همان مسیر «رشد و تغییر» کتاب است.
وقتی دانهٔ لوبیا را می‌کارید، روی تقویم علامت بزنید روز اول جوانه چه شکلی بود و روز هفتم چه فرقی کرد. مراقبت یعنی آب منظم، نور مناسب و دست نزدن خشن به ساقهٔ نازک. اگر گیاه آسیب دید، دلیل را پیدا کنید؛ شکست هم بخشی از مشاهدهٔ علمی است.
برای دیدن ویدیوی بیشتر همین درس، از صفحهٔ علوم اول مدرس مناسب خود را انتخاب کنید.