سلام به من نگاه کن
استاد میکانیکی
۱۰:۵۷
۱
اگر چشم‌هایتان را ببندید، هنوز می‌توانید بفهمید کنار پنجره ایستاده‌اید یا داخل آشپزخانه؟ فصل ۲ علوم اول با همین سؤال زنده می‌شود: «سلام، به من نگاه کن» یعنی دنیا فقط با چشم دیده نمی‌شود؛ با گوش، بینی، پوست و حتی زبان هم شناخته می‌شود. در نردبون چند مدرس همین فصل را با مثال‌های متفاوت توضیح می‌دهند تا هر دانش‌آموز مسیر مناسب خودش را پیدا کند.
اگر آنجا بودید چه می‌دیدید و می‌شنیدید؟
کتاب در آغاز فصل ۲ علوم اول تصویری از یک محل می‌گذارد و می‌پرسد: اگر در این محل بودید چه چیزهایی می‌دیدید؟ چه صداهایی می‌شنیدید؟ چه بوهایی حس می‌کردید؟ این سه سؤال، نقشهٔ راه فصل است. دیدن، شنیدن و بوییدن سه دروازهٔ اصلی شناخت محیط اطراف‌اند.
برای تمرین، یک گوشه از خانه یا حیاط را انتخاب کنید و همان سه سؤال را جواب بدهید. مثلاً در حیاط ممکن است برگ سبز ببینید، صدای باد را بشنوید و بوی خاک خیس را حس کنید. هرچه جزئیات بیشتری بنویسید، تمرین علوم اول دقیق‌تر می‌شود.
ایستگاه فکر: آسیب به چشم و گوش
کتاب می‌پرسد چه کارهایی به چشم‌ها یا گوش‌ها آسیب می‌رساند. جواب‌ها می‌تواند شامل نزدیک نشستن طولانی به صفحهٔ روشن، نگاه مستقیم به نور خیلی قوی، یا گوش دادن به صدای خیلی بلند باشد. نکتهٔ مهم این است که بینایی و شنوایی بیشترین سهم را در شناخت ما از جهان اطراف دارند؛ پس مراقبت از آن‌ها بخشی از درس است، نه فقط توصیهٔ بهداشتی جداگانه.
نابینا و ناشنوا چگونه می‌شناسند؟
یکی از عمیق‌ترین پرسش‌های این فصل این است: افراد نابینا چیزها را چگونه می‌شناسند؟ افراد ناشنوا چه طور؟ کتاب نمی‌خواهد فقط تعریف حفظ کنید؛ می‌خواهد همدلی و فکر کردن را تمرین کنید. افراد نابینا اغلب با لمس، صدا و بو محیط را می‌سازند. افراد ناشنوا ممکن است بیشتر به دیدن لب‌ها، حالت چهره و حرکت دست‌ها توجه کنند.
این بخش به شما یاد می‌دهد که «شناختن» یک راه ثابت ندارد. اگر یکی از حس‌ها ضعیف شود، بقیه می‌توانند کمک کنند. همین ایده در صفحهٔ بعد با عنوان علم و زندگی ادامه پیدا می‌کند.
بویایی و شنوایی جانوران
کتاب می‌گوید بویایی و شنوایی بعضی جانوران بسیار قوی است و از والدین بخواهید در این‌باره بپرسید و در کلاس گزارش دهید. این فعالیت دو مهارت می‌سازد: پرسیدن از بزرگ‌ترها و انتقال اطلاعات به دوستان. می‌توانید دربارهٔ سگ، گربه، جغد یا حشره‌ها بپرسید و یک مثال کوتاه بیاورید؛ مثلاً اینکه بعضی جانوران بوی غذا را از فاصلهٔ دور حس می‌کنند.
اگر بعداً به دنیای جانوران برسید، همین کنجکاوی دوباره به کارتان می‌آید؛ چون آنجا شکل، حرکت و غذای جانوران را دقیق‌تر بررسی می‌کنید.
حواس؛ نعمت‌هایی که باید مواظبشان باشیم
صفحهٔ بعد تأکید می‌کند حواس ما از نعمت‌های خداوند هستند و باید مواظبشان باشیم. بعد چند سؤال شغلی می‌آید: در چه شغل‌هایی خوب دیدن یا خوب شنیدن خیلی مهم است؟ لمس کردن، چشیدن و بو کردن در چه شغل‌هایی اهمیت دارد؟
- خوب دیدن: راننده، خیاط، نقاش، پزشک چشم.
- خوب شنیدن: موسیقی‌دان، معلم زبان، مکانیک موتور.
- لمس: سفالگر، پزشک، خیاط دقیق.
- چشیدن و بو کردن: آشپز، نانوا، عطار.
این فهرست کامل نیست؛ مهم این است که دانش‌آموز خودش مثال بسازد و بفهمد هر حس در زندگی واقعی کار دارد.
چشم‌بسته؛ شناخت با پوست، بینی و زبان
فعالیت کلاسی می‌گوید دانش‌آموزان با چشم بسته، خوردنی‌های مختلف را شناسایی می‌کنند. کتاب نتیجه می‌گیرد همان‌طور که با چشم و گوش می‌توانیم چیزها را بشناسیم، به کمک پوست، بینی و زبان هم می‌توانیم. این جمله قلب فصل است: شناخت چندحسی است.
برای ایمنی در خانه، فقط خوراکی‌های آشنا و تمیز را امتحان کنید و چشم‌ها را با پارچهٔ نرم ببندید. بعد بگویید اول بو را حس کردید یا طعم را؟ بافت زیر انگشت نرم بود یا خشک؟
من را خوب نگاه کن
در پایان فصل، تصویر یا شکلی آمده و کتاب می‌پرسد با دیدن این شکل دوست دارید دربارهٔ چه چیزهایی بیشتر بدانید؟ چه پرسش‌هایی برایتان مطرح شده است؟ پیام معلم‌گونهٔ کتاب این است: پرسشگر بودن اساس یادگیری است؛ پرسش‌های کودکان را مهم بشمارید و این ویژگی آن‌ها را تشویق کنید. دربارهٔ تصویر و جزئیات آن با هم گفت‌وگو کنید.
این صفحه پلی است بین «دیدن» و «پرسیدن». اگر فقط نگاه کنید و سؤال نسازید، یادگیری کامل نمی‌شود. اگر سؤال بسازید ولی دقیق نگاه نکنید، سؤال‌ها سطحی می‌مانند. علوم اول هر دو را با هم می‌خواهد.
تمرین یک‌روزه با پنج حس
برای اینکه علوم اول فقط روی کاغذ نماند، یک مسیر کوتاه طراحی کنید: صبح با گوش دادن به صدای خانه شروع کنید، ظهر بوی غذا را توصیف کنید، عصر بافت یک پارچه یا برگ را با چشم بسته حس کنید، و شب بگویید کدام حس امروز بیشتر به کارتان آمد. این تمرین همان پیام صفحهٔ «من را خوب نگاه کن» را زنده می‌کند؛ پرسش و جزئیات، نه نگاه سرسری.
اگر خواستید گزارش کلاسی قوی‌تری داشته باشید، از والدین دربارهٔ جانوری با بویایی یا شنوایی قوی بپرسید و یک مثال کوتاه بنویسید. بعد در کلاس بگویید منبع اطلاعاتتان چه کسی بوده و چه چیزی برایتان تازه بود. این کار هم مهارت پرسیدن را تقویت می‌کند هم احترام به تجربهٔ بزرگ‌ترها.
مرور سریع برای امتحان شفاهی
- پنج حس اصلی را نام ببرید و برای هر کدام یک مثال بزنید.
- بگویید چرا مواظبت از چشم و گوش مهم است.
- یک شغل بگویید که در آن بوییدن یا چشیدن خیلی لازم است.
- توضیح دهید افراد بدون بینایی چگونه محیط را می‌شناسند.
اگر این چهار مورد را با مثال‌های خودتان جواب دادید، فصل ۲ علوم اول را خوب فهمیده‌اید. قدم بعدی، استفاده از همین حواس برای مراقبت از بدن است؛ موضوعی که در سالم باش، شاداب باش دنبال می‌شود.
برای دیدن ویدیوهای بیشتر همین درس می‌توانید به صفحهٔ علوم اول سر بزنید و مدرسی را انتخاب کنید که توضیحاتش با سبک یادگیری شما جور است.