درس هفتم
استاد آهنگرداودی
۳۳:۵۰
۱
درس ۷
استاد حق نویس
۹۵:۰۷
اخراج از مدرسه در هفت‌سالگی پایان راه نیست؛ اگر کسی باشد که شب‌ها کنار دفتر بنشیند و مادری که کوتاه نیاید. فصل ۷ عربی نهم زندگی ادیسون را به عربی روایت می‌کند و بعد ناگهان می‌پرسد: این ترکیب وصفی است یا اضافی؟ در نردبون چند مدرس هم قصهٔ آزمایشگاه و اختراع را جلو می‌برند و هم مضاف و موصوف را با مثال‌های ایرانی مثل تخت جمشید و پل سفید کارون توضیح می‌دهند تا بتوانید مدرسی را انتخاب کنید که ضعف گرامری‌تان را هدف بگیرد.
ثمرة الجد؛ مختبر إدیسون
عنوان درس ثَمَرَةُ الْجِدِّ است. ادیسون در هفت‌سالگی است که خانواده‌اش از پرداخت نفقات الدراسة بازمی‌ماند؛ مدیر او را طرد می‌کند. فروشندهٔ میوه می‌شود اما درس را رها نمی‌کند؛ مادر کمکش می‌کند. به سبب حادثه یا بیماری دوران طفولگی ثقیل السمع است. شیمی را دوست دارد، آزمایشگاه کوچکی در خانه می‌سازد، مواد و أدوات علمی می‌خرد، در قطار مسئول می‌شود، آلة طباعة می‌خرد و در عربة البضائع می‌گذارد. در پانزده‌سالگی صحیفهٔ هفتگی می‌نویسد و در قطار چاپ می‌کند.
یک روز شیشهٔ مواد شیمیایی در مطبعة می‌شکند و حریق رخ می‌دهد؛ رئیس قطار او را بیرون می‌کند. بعد کودکی را از زیر قطار نجات می‌دهد و پدر کودک او را رئیس در شرکت خود می‌کند. ادیسون شب و روز در مختبر کار می‌کند، اولین آزمایشگاه پژوهش‌های صنعتی را می‌سازد و بیش از هزار اختراع مهم از جمله چراغ برق، مسجّل، تصاویر متحرک، آلة سینما و بطاریة سیارة را تکمیل می‌کند. شرکت توزیع الطاقة الکهربائیة را پایه می‌گذارد. آیهٔ کهف کنار متن آمده: إنا لا نضیع أجر من أحسن عملاً. پیام روشن است؛ جدّ و احسان عمل، ثمره می‌دهد.
المعجم؛ صنعت و اختراع
واژه‌ها فضای کارگاه و صنعت می‌سازند: آلة، آلة طباعة، طَبَعَ، أحسن عملاً، طَرَدَ، أدوات، طفولة، أضاعَ، عربة، أنقَذَ، کمَّلَ، بضائع، کیمیاويّ، بطاریة، مسجّل، تمثال، مطبعة، رئیسـيّ، نفقات، شرکة، نوم، صناعة، طاقة کهربائیة، وَضَعَ. در درستی/نادرستی متن، کمک مادر در درس و جزئیات اختراعات را دوباره از روی پاراگراف دوم چک کنید. تصویر تمثال ادیسون أمام الجسر هم در کتاب آمده تا نام او فقط در متن نماند.
ترکیب وصفی و ترکیب اضافی
این بخش قلب قواعد فصل است. ترکیب وصفی مثل مُختَبَرٌ صَغیرٌ (آزمایشگاهی کوچک) و الصِّناعةُ الجَدیدةُ؛ ترکیب اضافی مثل مُختَبَرُ المَدرَسَةِ و صِناعةُ الوَرَقِ. مثال‌های صفحه‌های بعد ایرانی و ملموس‌اند: هذه قلعة تاریخیة فی محافظة جمیلة، تماثیل العلماء فی مقر منظمة الأمم المتحدة، آثار تخت جمشید فی محافظة فارس، قلعة فلک الأفلاک فی محافظة لرستان، تمثال المتنبي، الجسر الأبیض علی نهر کارون، مرقد العالم الإیراني ابن سینا فی مدینة همدان.
کتاب تأکید می‌کند برخلاف فارسی، بین مضاف و مضاف‌الیه صفت قرار نمی‌گیرد: غرفتي الصغیرة یعنی اتاق کوچکم، نه غرفة صغیرة لي به سبک جابه‌جایی فارسی. ضمیر در عربی اسم شمرده می‌شود؛ پس حقیبتُهُ هم ساختار اضافی دارد. فنّ ترجمه با جمله‌هایی مثل کمک خواهر بزرگ به مادربزرگ و صدا زدن برادر کوچک برای تکلیف، همین نکته را در بافت جمله نشان می‌دهد. اگر این بخش را سطحی بخوانید، در امتحان نهایی مدام صفت و مضاف‌الیه را عوضی می‌گیرید.
تمرین‌های تشخیص خط‌خورده‌ها
- مسجد الإمام، أثر قدیم فی محافظة إصفهان.
- جنودنا الأقویاء، جنود مؤمنون.
- مرقد العالم الإیراني ابن سینا...
- الجسر الأبیض علی نهر کارون.
در هر جمله باید بگویید کدام جزء مضاف‌الیه است و کدام صفت. این کار را بلند انجام دهید تا گوش‌تان به ترتیب عربی عادت کند.
مترادف، جای خالی و جدول فعل‌ها
التمرین الثالث مترادف و متضاد می‌چیند: راسب / ناجح، نام / رقد، عاقل / مجنون، طویل / قصیر، جدّ / حاول، جلوس / قیام و بقیه. التمرین الرابع جاهای خالی را با أنقَذَ، رئیسـيّ، اِحتَرَقَ، طَبَعَ، نفقات، الصحیفة، بضائع پر می‌کند؛ مستقیم به داستان ادیسون وصل است. التمرین الخامس جدول ماضی منفی، مضارع منفی، مستقبل، امر و نهی را مثل نمونه کامل می‌کند: ما ذهب / لا یذهب / سیذهب / اِذهب / لا تذهب. این جدول جمع‌بندی کل نیمسال قواعد فعلی است.
کنز الحکمة و تحقیق شخصیت کوشا
احادیث کوتاه این فصل را بخوانید و ترجمه کنید: علیک بذکر الله فإنه نور القلب؛ جلیس السوء شیطان؛ الدنیا مزرعة الآخرة؛ العلم کنز عظیم؛ النوم أخو الموت. فعالیت پایانی می‌گوید تحقیق کنید و فردی را که با تلاش بسیار موفق شده و به بشریت خدمت کرده در کلاس معرفی کنید؛ یعنی پیام ثمرة الجد را از ادیسون به نمونه‌ای که خودتان انتخاب می‌کنید گسترش دهید. صفحهٔ للترجمة ترکیب‌هایی مثل أخي الأصغر، کتابها الکبیر، عباءتها الجمیلة، بیتهم الخشبي، خاتمک الذهبي، عرباتهم البسیطة، قمیصک الأخضر، شارعنا المزدحم، حقیبتی الصغیرة، مدرستنا الکبیرة را می‌دهد تا وصفی و اضافی را در عمل ترجمه کنید.
قبل از رفتن به فصل بعد
- داستان ادیسون را در شش جملهٔ عربی کوتاه خلاصه کنید.
- ده ترکیب از صفحهٔ ترجمه را بدون نگاه به فارسی معنا کنید.
- برای هر اختراع متن، یک ترکیب وصفی و یک ترکیب اضافی بسازید.
- اگر هنوز امر و نهی قاطی است، جدول التمرین الخامس را دو بار بنویسید.
برای ترکیب وصفی و اضافی یک آزمون خانگی ساده بسازید: پنج اثر ایرانی از متن تمرین را بنویسید و بگویید کجا صفت آمده و کجا مضاف‌الیه. بعد همان‌ها را به فارسی برگردانید و ببینید آیا ترتیب فارسی شما را فریب می‌دهد یا نه. این همان مهارتی است که در جملهٔ غرفتي الصغیرة کتاب روی آن دست گذاشته است.
فصل ۷ عربی نهم دو لایه دارد: لایهٔ انگیزشی تلاش، و لایهٔ دقیق دستور زبان که بسیاری در آن نمره از دست می‌دهند. هر دو را تمام کنید. بعد بروید سراغ حوار الزائر و سائق سیارة الأجرة تا ببینید زبان عربی چطور در مکالمهٔ واقعی مسیر موزه و کرایه و ریال زنده می‌شود و ماضی استمراری از راه می‌رسد.